به کوشش عباس جوادی – Türki Meseller – Azeri Turkish Proverbs & Rare Words collected by Abbas Djavadi

ق qaf rss

قارقا قارقانین گؤزونی اویماز

(0)
07/22/2021

قارقا قارقانین گؤزونی اویماز = کلاغ چشم کلاغ دیگر را در نمی آورد. Qarqa qarqanın gözüni oymaz.

قارقا، قاز

قارقا گلدی قاز یئریشی یئرییه، ویردی گؤدَنَیی (گؤدَنگی) داغیلدی = کلاغه آمد به سبک غاز راه برود، زد و ک… پاره شد. Qarqa gäldi qaz yerişi yeriyä, vurdi gödänäyi dağıldi.

بو قیرغینا

بو قیرقینا خان دؤزمز = خان هم نمی تواند این چنین کشتاری را تحمل کند (تاکید بر شدت و حدت کشتار و ویرانی است). Bu qırqına xan dözmäz.

قارنی توخ

قارنی توخ، گؤزی آج (آژ) = شکمش سیر است و چشمش گرسنه. Qarnı tox, gözi aj.

بو قره

بو قره (قارا) او بیری قره لره بنزه مز = این سیاه شبیه آن یکی سیاه ها نیست. Bu qärä obiri qärälärä bänzämäz.

قارین قولی

قارین قولی یِمَکده قوچاغ اولار، کمکده قاچاخ = آدم پرخور وقت خوردن قهرمان است و وقتی بگویند کمک بکن، قاچاق می شود (گم میشود، جیم می شود). Qarin quli yemäkdä qoçağ olar, kömäkdä qaçax.

قارقِینن یولداش اولان

قارقا ایله یولداش اولانین دیمدیگی پوخدا گره ک = کسی که با کلاغ رفاقت کند، منقارش پیوسته آلوده به کثافت خواهد بود. مانند: هر آنکو زاغ باشد رهنمایش / به گورستان بوَد همواره جایش. Kılavuzu karga olanın burnu pislikten kurtulmaz.

قارین دویاندان صورا

قارین دویاندان صورا یتیم لر یادا دوشر = بعد از سیر شدن شکم، آدمی یاد یتیم ها می افتد. Qarın doyandan sora, yetimlär yada düşär.

قاری قیز

قاری قیز گلین اولار، اوره گی سرین اولار = اگر دختری که سنش برای ازدواج گذشته عروس شود، دلش آرام و خنک می شود. Qarı qız gälin olar, üräyi särin olar.

قاریشقا شیللاغ آتدی

قاریشقا شیللاغ آتدی، دوه پالچیغا باتدی = مورچه یک لگد زد، شتر در گل و لای فرو رفت. (منظور جد و جهدی است که بعضی ها از خود نشان می دهند، اما هیچ تاثیری ندارد.) Qarışqa şıllağ’atdi, dävä palçığa batdi.

قیتمیر

قیتمیر (و یا: چیلیس)= خسیس qıtmır

قوش حدّینه سالدی

فلان کس فلان کار، تصمیم، برنامه را «قوش حدّینه سالدی» (تحت اللفظی: به حد و اندازه، به حال یک پرنده، گنجشک در آورد.) مجازا یعنی اینجا و آنجایش را کم کرد، زد، پر و بالش را گرفت و به حالت ناقص در آورد. quş häddinä saldi

قیژقیرماخ

قیژقیرماخ = فاسد شدن، گندیدن شیر، ماست، میوه، غذا (در عین حال کوفلنماخ( qıjqırmax küflänmax

سوسوز قلمه

سوسوز قلمه= در اصل به معنی «درخت تبریزی بی آب» اصطلاحا به آدم های لاغر گفته می شود. suusuz qälämä

قلمه

قَلَمَه = درخت تبریزی و یا صنوبر (این نامگذاری احتمالا بخاطر شکل این درخت و یا طریق کاشتن و تکثیر نهال آن است.) qälämä

قوپالاغا گؤتورمک

قوپالاغا گؤتو(ر)ماخ=برای گرفتن کسی دنبال او دویدن (واژه ای بنام قوپالاق و یا قوپالاق به ما معلوم نیست).

قولای، بیر قولای

قولای (در ترکی ترکیه: «کولای» به معنی آسان) در ترکی آذری (شفاهی و تا حدی زبان عوام) معنی چیزی کم ارزش و با کیفیت پایین می دهد، مانند قولای قارپیز: هندوانه با کیفیت پایین. اصطلاح «بیر قولای» در زبان شفاهی ترکی آذری به معنی «کمی» می آید: «بیز قولای دوشوندوم» (کمی فهمیدم).

قالاماق

قالاماخ: روی هم انباشتن (مثلا هیزم). قالانماخ (شکل مجهولی)=انباشته شدن، مثلا قصابین توکانیندا ات اوست اوسته قالانیپ.

قیرنا

قیرنا=شیر آب (کهنه شده)

قاریخماق

قاریخماق = تلسمک (عجله کردن)، تلسیب و آزماق معنی سینده اشتباه کردن … (زنجان) qarıxmaq

قاریم

قاریم (qarım) =آبراه، جوی آبی که برای هدایت آب باران درست میکنند، جوی داخل حیاط، پس از برپاکردن چادر دور چادر جوی کوچکی درست میکنند که آب باران از آنجا رفته وبه زیر و داخل چادر نرود. مثلا میگویند: چادرین دورسن قاریم ائله، حیاطدان یئکه قاریم ایلییب سویو سالیب ائشیگه

قینالتی

قینالتی= صبحانه، این را بنده حدود چهل سال پیش از یکی از دهقانان هشترود شنیده بودم. از ترکی ترکیه و اینها هم اصلا خبری نداشت. حالا نمیدانم با قهوالنی ترکیه اصلا ربطی داشته است یا نه. qeynalti در ابهر هم در سالهای دور میگفتند قهوه آلتی منجه قلیان آلتی سؤزونون مخففی دیر. سحر وقتی آغیز… ادامهٔ مطلب ›

قئین قودا

قئین قودا = اقوام و بستگان همسر

قاهارماق

قاهارماق (اردبیل و مغان) برای نوعی از حرکت دادن یک شئی سنگین از فعل قاهارماق استفاده میکنند، در یاسوکند بیجار همین فعل را به صورت قانقارماق تلفط میکنند.

قونشوم شاد

قونشوم شاد، من ده شاد – اگر همسایه من شاد باشد من هم شاد خواهم بود.

قویون قوزی

قویون قوزی ایاغینی باسماز – گوسفند پای بره را لگد نمیکند.

قویون کیمی

قویون کیمی تویدادا کسیلدیک یاسدادا کسیلدیک – مثل گوسفند سر ما را هم در عروسی بریدند و هم در عزا.

قویون دئیر

قویون دئیر باشیمی کسدین دینمه دیم، توکومو یولدون دینمه دیم ٬ووردوغون یومروق نه دیر؟ – گوسفند گوید سرم را بریدی چیزی نگفتم، پشمم را بریدی چیزی نگفتم، حالا چرا بمن مشت هم میزنی؟

دادانمیش، قودورموش

– دادانمیش قودورموشدان پیس دیر! – آموخته از خود باخته بد تر رفتار کند! منظور اینکه کسی که به چیزی عادت کرده از کسی که کنترل خود را از دست داده بد تر عمل میکند.

قویونون دیبی

قويونون گره ك ديبينده سويو اولا! – چاه باید در ته اش آب داشته باشد.

قویونی قازان

قویونو قازان گن قازار ، درین قازار ، اؤزونه قازار – کسی که چاه ترا می کند، چاه بزرگی می کند، چاه عمیقی می کند و برای خودش می کند.

قونشی قونشویا

قونشی قونشویاباخارجانینی اودایاخار – نظیر: خلق را تقلیدشان بر باد داد، ای دو صد لعنت بر این تقلید باد.

قارا قارقا

قارا قارقانین دا بالاسی اؤزونه خوشدور – بچه کلاغ سیاه هم در نظر مادرش خوشگل است.

قارداشلار

قارداشلار ساواشديلار، ابله لر ایناندیلار – برادرها باهم دعوا کردند،ابله ها هم باور کردند.

قارقا، قناری

قارقادان قناری اولماز – کلاغ فقط کلاغ است و نمی توان آنرا به جای قناری جازد.

قارقیشین ایکی باشی

قارقیشین ایکی باشی اولار – نفرین دو سر دارد.

قازان

قازان قازانا دئیر، دیبین قارا دیر- نظیر: دیگ به دیگ میگوید رویت سیاه است.

قاقا

قاقا اولمایان یئرده ایگدییه قاقا د ییه ر لر – جائی که شیرینی نباشد سنجد را شیرینی گویند.

قورخان باش

قورخان باش سالم قالار – سری که بترسد سالم میماند.

قورخان گؤزه

قورخان گؤزه چؤپ دوشه ر (و یا: قورونان گؤزه چوپ دوشه ر) – نظیر: موش توی کاسه آدم وسواسی میافتد.

قورخموش آداما

قورخموش آداما قویون باشی جوت گؤرونر (و یا: گؤز گؤردوغوندان قورخار، و یا: ایلان چالمئش آلا چاتی دان قورخار) – نظیر: مار گزیده از ریسمان سیاه و سفید میترسد.

قورتدان قورتولدوق

قورددان قورتولدوغ، غول بیابانه توش گلدیک – از شر گرگ خلاص شدیم، گرفتار غول بیابان شدیم ( از چاله به چاه افتادیم).

قورد

قورد دومانلیغی سئوه ر – گرگ از پراکندگی، بلبشویی و مه آلودی خوشش می آید تا از فرصت بوجود آمده بتواند به اهداف پلیدش دست یابد.

قوردون سلامی

قوردون سلامی طمع سیز اولماز – سلام گرگ بی طمع نیست.

قورو قورو قوربانین اولوم

قورو قورو قوربانین اولوم – نظیر: تعارف کم کن و بر مبلغ افزای.

قوناق قوناغی

قوناخ قوناغی سئومه ز ، ائو ییه سی هئچ بیرین – مهمان، مهمان را نمیتواند ببیند صاحب‌خانه هیچ کدام را.

قونشی آشی

قونشو آشی دادلی اولار(قونشو قادئنی آدامین گؤزونه قیز گله ر، تویوغو دا غاز) – مرغ همسایه بنظر غاز میاید(زن همسایه به چشم آدم ، دختر می آید و مرغش هم غاز).

قونشی پایی

قونشو پایی یاخشی دی بیرگون سنده بیرگون منده – سهم همسایه گرفتن خوب است اما یک بار هم تو سهم همسایه بده.

قویون اولمییان

قویون اولمایان یئرده گچی یه حاج عبدالکریم آقا دییرلر – جایی که گوسفند نباشد به بز حاج عبدالکریم آقا میگویند. نظیر: در شهر کوران یک چشمه پادشاه است).

قیز ائوینده

قیز ائوینده تویدور اوغلان ائوینده خبر یوخدور – در خانه عروس جشن عروسی برقرار است در خانه داماد خبری نیست.