دسته: د

دئسن یوغورت آغدیر، دییه ر قره دیر – اگر بگوئی ماست سفید است، میگوید نخیر، سیاه است.

دیش اینن دیرناغینان ییغیب آغیزینان یئماق گره ک – باید با چنگ و دندان جمع کرد و با دهان خورد.

دیشون آغریر، چک قورتول – اگر دندانت درد میکند بکش و خلاص شو!

دیل باشا بلادیر! – نظیر: زبان سرخ سر سبز میدهد بر باد!

دیلده سوموک یوخدور – زبان استخوان ندارد (مراد آنکه میتواند هر حرفی را بگوید).

دیلدن گلن الدن گلسه هر فقیر پادشاه اولار!

دیلی ده وار، دیلچگی ده! – هم زبان دارد هم زبان کوچولو!

دیلی نی ساخلییان باشینی دا ساخلار – هر که مواظب زبانش باشد مواظب جانش هم خواهد بود.

دئماق اولمور گؤزون اوسته قاشون وار – نميتوان گفت بالاى چشمت ابروست.

دئماقدان ديليمده توك بيتدى – نظير: بسكه گفتم زبانم فرسود.

توضیح: ادات «دگیل» (به معنای نفی، مثلا «او کتاب اوجوز دگیل/آن کتاب ارزان نیست) لفظی است که در زبان گفتاری مردم آذربایجان ایران به کار نمی رود، اگرچه بسیاری هنوز در نوشتار آن را به کار می برند. برعکس آذربایجان ایران، این ادات در استاندارد ترکی جمهوری آذربایجان و ترکیه وجود دارد. در زبان شفاهی ترکی آذری ایران به جای «دگیل» اغلب از این اشکال این ادات استفاده می شود: دیی (با تلفظ «گ نرم») و یا دییر/دگیر. در این مجموعه مثل های ترکی آذری ایران از همه این گونه های نوشتاری و گفتاری استفاده شده است.

بس نییه ائشّکده ن دانیشمیرسوز؟ – پس چرا از خر صحبت نمیکنید؟ توضیح: پسری که اول شب وارد خانه شد دید که پدر و مادرش مشغول صحبت اند. گوش خواباند و شنید که پدرش میگوید: «ای زن، پسره دیگر بزرگ شده باید برایش زن گرفت. من نقشه کشیده ام که الاغ را بفروشیم و عروسی وی را راه بیاندازیم.» چند روزی گذشت و چون پسر دید دیگر خبری نشد یک شب که سه نفری نشسته بودند بی مقدمه گفت: «پس چرا دریگر درباره الاغ صحبت نمیکنید؟»

eşşäkdän danışmax

ديوارين داليسى غربتدور – آن سوى ديوار غربت است.

ديوارين هر ايكى اوزون ييخماماق گره ك – هر دوسوی دیوار را باید ویران کرد.

ديوان ايشين سهل سايما، ديوان ايله ديوانليق ائله ماق اولماز – كار ديوان را سهل مگير.

ديوان حقه ده آغنار، ناحقه ده – دیوان بر حق هم چیره شود بر ناحق هم.

ديوانداكى ائوده كينين آروادين اره وئره ر – آنکه در دیوان است زن کسی را که در خانه است شوهر میدهد.

ديوانا يالقوز گئديب – تنها بقاضى رفته.

دئو (ديو) قولاغينا قورقوشوم – نظير: گوش شيطان كر.