دسته: گ

گئجه قوشی = مرغ شب (باویز).

کل پِی سر = آدم قوی هیکل، گردن کلفت، شخصی که صاحب گردنی ستبر باشد.

käl peysär

گیله = ۱- مردمک چشم؛ ۲ – دانه و حبّه انگور؛ گیل: جمع، خانواده، خانه کسی و کسانی، مثلا: فریبا گیله گئدیرم (میروم پیش فریبا و خانواده یا دوستان او)، حسن گیلده توی وار (در خانه حسن عروسی هست).

gilä, gil

گیلَه = مردمک چشم

gilä

گاهدان =گاهی، بعضا

gahdan

گوداز (وتو با تلفظی مانند «گون» به معنی روز و خورشید) = احتمالا اصلش فارسی است (گداز، گداختن) معمولا به صورت گوداازا سالماخ، گودازا قویماق به معنی کسی را به مهلکه، خطر جدی انداختن ، با مشکی جدی روبروو کردن/

güdaz, güdaza salmax(q), güdaza qoymax(q)

قوپالاغا گؤتورماخ (بیر نفری) = دنبال کسی دویدن که فرار میکند

(bir näfäri) qopalağa götürmax

قیپ-قیرمیزی = قرمز تُند، پررنگ (تاکید و تشدید صفت یا قید دستورزبانی، مانند:) قَپ قره، آغ آپباخ (آپباغ)، گؤم گؤی، دوم‌دوز (راه، مستقیم، راستِ راست)، دار دودوک، اوپ اوزون،

qıp-qırmızi, ağ-apbağ, qäp-qärä, göm-göy, düm-düz, dar-düdük, up-uzun

دو گؤتوروپ = (فلانی) دو گرفته زود زود و با هیجان کاری را میکند یا حرفی میزند. تلفظ واو «و»

w

مانند «واو» در رقم «دو» نیست، بلکه «اوو» مانند

ow

.در «سوزی» (تره) یا «روغن» است.

(Filan käs) dow götürüp.

گور (بر وزن تور، با تلفظ میانکامی گ) = به عنوان قید یا صفت به کار برده میشود به معنی شدید، زیاد، پرپشت، بلند، مانند گور سس، گور سو (صدا، آب)، ن. گورولداماخ

gur

بیر گون هن، بیر گون یوخ = یک روز در میان، هر دو روز یک بار.

bir gün hän, bir gün yox

یولا گئتماخ (گئتمک) = (با کسی، چیزی، شرایطی) ساختن، کنار آمدن. یولا گئدن آدام = آدم اهل مصالحه و کنار آمدن.

yola getmax (getmäk)

گیلَن، گینَه = ادات یا پسوندی است به معنی تاکید و تقویت حرف و بیان یک شخص، مانند: گئت (برو، حالت امری)، گئت گیلن یا (در زبان شفاهی): گئت گینه (بیان با تاکید که: برو).

gilän, ginä

وخت سیز آچان گول تئز سولار!

Växtsiz açan gül tez solar!

گورولداماخ (تلفظ سخت کامی گ) = غُرّیدن، صدای بلند تولید کردن (مثلا: گؤی گورولدادی = آسمان در اثر رعد و برق غُرید. ن. گور

guruldamax

اَینیمه گییدیم = به تنم پوشیدم. اینینه اولمور = اندازه تنش نیست.

Äynimä giydim.

گوجنماخ = زورزدن، برای انجام کاری نیروی مضاعف مصرف کردن.

gücänmax, gücänmäk

گئجه سووا گئدن چوخ اولار = نحت اللفظی: شب خیلی ها میگویند به آب خواهند رفت). در دهات که صبح زود قبل از طلوع آفتاب بیدار میشوند و «به آب میروند» تا آب مزرعه ها را تقسیم کنند، شب صحبت میکنند که چه کسی باید صبح زود بلند شود و «به آب برود». آن وقت بسیاری از روستائیان میگویند که بلند خواهند شد و به آب خواهند رفت. اما وقتی صبح شد، کمتر کسی واقعا بیدار میشوند که به کار تقسیم آب برود.

gecä suva (suya) gedän çox olar

من ئولی گؤزی جیرماخلامیشام؟ (تحت اللفظی:) مگر من چشم مرده را چنگ زده ام؟ به معنای: مگر چه چیز من از دیگران کم است؟

Män öli gözi cırmaxlamışam?

گیرده = گِرد، ن. گیردکان (گردو).

girdä

-گیل- = پسوندی است که بعد از نام های خاص اشخاص (یا نام حانوادگی آنها) می آید و گروه وابسته (خویشاوندان یا دوستان و همکاران) آن شحص یا خانواده معنا میدهد، مانند: بابک گیل (بابک و خانواده اش، دوستان و نزدیکانش).

-gil

قاباخدان گلنلیخ ائلماخ = دست پیش (را گرفتن)، اصطلاحا به این معنا که کسی گناه کاری را که مرتکیب شده، قبل از آنکه موضوع مطرح شود، به گردن طرف مقابل یا کس دیگری بیندازد.

qabaxdan gälänlıx elämax

گیجیک = حسادت، رشک. گیجیک ائله ماخ، گیجیکلنماخ =حسد بردن، حسادت ورزیدن.

gicik, giciklänmax, gicik elämax

گیلَه = دانه، قطره (آب)، مردمک چشم

gilä

گؤدنسیز = نامعقول (ریشه گؤدن) به تهیه کننده این مجموعه معلوم نیست.

gödänsiz

göni qalin (uzun a)

گؤنی قالین = پوست کلفت (تحت اللفظی: چرم کلفت)، یکدنده لجباز.

قره گؤزلی (یا قره گؤز) = عزیز دل

qärägözli

عزیز گرامی = (تلفظ گرامی به صورت گیرامی، آ طولانی) عزیز دردانه.

äziz-girami

گون ها طرفدن چیخیپ؟! = آفتاب از کدام طرف درآمده؟! به معنای «چه عجب!»

Gün ha täräfdän çıxıp?!

بیر نفره، بیر شئی یه) گؤز قولاخ اولماخ = تحت اللفظی (به کسی یا چیزی) چشم و گوش بودن به معنی مواظب و مراقب کسی یا چیزی بودن تا اتفاق بدی به او (یا آن) نیفتد. (در تلفظ واقعی بین مردم این واژه ها پشت سر هم تلفظ می شوند و به این ترتیب مثلا تلفظ «خ» در قولاخ تبدیل به «غ» میشود: گؤز قولاغولماخ.

göz qulax olmax (göz qulağolmax)

خوش گولَش = (انسان) خوشرو، خوش برخورد، خوش مشرب.

xoş-güläş (insan)

ظلمات داشیدی، گوتورن ده پئشماندی، قویان دا = سنگ ظلمات است، هم کسی که بلندش میکتد پشیمان است، هم کسی که سر جایش میگذارد.

Zülmat daşıdi, götüren de peşmandi, qozan da.

گؤی گویَرَنتی (گؤوَرَنتی) = هر نوع گیاه، گیاهان، معمولا به عنوان اسم جمع برای سبزی های خوردنی به کار میرود.

Göy-göyäränti (göy-göväränti)

گیرده لماخ = (تحت اللفظی: چیزی را بصورت گِرد در آوردن). (چیزی و موضوعی را) ماست مالی کردن، چیزی گفتن و در واقع چیزی نگفتن.

girdälämax

گؤزدن ایراخ (ایراق)! = از چشم (نظر) بد به دور! (همچنین ن.: گؤز دیمه سین!)

gözdän irax (iraq)! göz däymäsin!

منی گؤرور لال اولور، تاتی گؤرور بلبل اولور=مرا که می بیند زبانش بند میشود، تات را که می بیند مثل بلبل میشود. (میاندوآب-شاهین دژ)

Mäni görür lal olur, tatı görür bülbül olur.

گول به سر (گل بسر) = اصطلاحا به خیار نورس و معمولا کوچک گفته می شود که گل آن هنوز بر سرش باقی مانده باشد.

gülbäsär

گؤز دَیمه سین! = از چشم (نظر) بد به دور! همچنین ن.: گؤزدن ایراخ (ایراق)!

göz däymäsin! gözdän irax!

گؤزوم سو ایچمیر (یا: ایشمیر) = (به شخصی، در مورد چیزی و کار یا نقشه ای) خوشبین نیستم، امیدی ندارم، فکر نمیکنم. (معنای تحت اللفظی: «چشمم آب نمی خورد.»)

Gözüm su içmir

گیلِی لَنماخ، گیلی لیخ ائله ماخ = گِله کردن، گله گزاری نمودن، شکایت (معمولا غیر مستقیم و محتاطانه از کسی کردن).

Gileylänmax, gileylıx elämax

قارنی توخ، گؤزی آج (آژ) = شکمش سیر است و چشمش گرسنه.

Qarnı tox, gözi aj.

گؤز گؤرمسه اوز اوتانماز = تا به چشم خود نبیند شرمنده نمی شود

Göz görmese, üz utanmaz

گوداز (گ با تلفظ سخت کامی، احتمالا از واژه «گداز»، گداختن)=مهلکه، موقعیت و وضعیت خطرناک و نا مساعد، در اصطلاحاتی مانند: (بیرینی) گودازا وئرمک (وئرماخ)، گودازا قویماق (قویماخ)=کسی را به خطز انداختن، در وضع خطرناک و نامساعد قرار دادن. عجب گودازا دوشموشوخ=عجب به وضع (بدی) افتاده ایم.

gudaz, gudaza düşmax, (birini) gudaza qoymax, äcäb gudaza düşmüşux

گرنشماخ = کش و قوس کردن، کش و قوس رفتن

gärnäşmax

گؤینه ماخ=احساس سوزش کردن. بیشتر در مورد سوزش معده، پوست و یا دندان به کار می رود.

göynemek

گیرده کان (گردکان)=گردو

girdekan

گیجیک ائله ماخ و یا گیجیکلنماخ (شکل دوم در میان مردم آذربایجان ایران کمتر رایج است)=حسودی کردن، مثلا شما کسی را می بینید که دندان های سفیدی دارد و می گوئید: دیشلرینی گوردوم، گیجیک ائله دیم (بدون کار برد ادات «را» و یا «به»).

gicik elemax

گزمه‌یه غریب اؤلکه، اؤلمه‌یه وطن یاخچی: کشور غریبه برای گردش خوب است، وطن برای مُردن (هر قدر می خواهی در غربت بگرد، اما برای مردن وطن مناسب ترین جاست)