تازاشدان

تازاشدان = دوباره، از نو

tazaşdan

قاری

قاری (آی کوتاه) = پیر؛ قاریماخ = ‌پیر شدن؛ قاری ننه (مثلا در قصه ها) = پیرزن.

آتا ات، ایته اوت وئرمزلر

آتا اَت، ایته اوت وئرمزلر = به اسب گوشت نمیدهند، به سگ علف.

Ataa ät, itä ot vermäzler.

زَهلَم گئدیر

زهلَمی آپاردی، زهلَم گئدیر = (فلان شخص، چیز، موضوع) باعث انزجارم شد، بسیار بدم آمد. (بعضی منایع لفظ زهله را در ترکی آذری به معنی «صفرا» شمرده اند.)

zähläm gedir, zählämi apardi

قوپالاغا گؤتورماخ

قوپالاغا گؤتورماخ (بیر نفری) = دنبال کسی دویدن که فرار میکند

(bir näfäri) qopalağa götürmax

دیبَک

دیبَک = هاون چوبی یا سنگی (مثلا برای کوبیدن سیر، قهوه)

dibäk

ملا ئولدی، مکتب داغیلدی

ملّا ئولدی، مکتب داغیلدی = ملا مُرد و مکتب تعطیل شد.

Malla (molla) öldi, mäktäb dağıldi.

قیپ قیرمیزی، آغ آپباخ

قیپ-قیرمیزی = قرمز تُند، پررنگ (تاکید و تشدید صفت یا قید دستورزبانی، مانند:) قَپ قره، آغ آپباخ (آپباغ)، گؤم گؤی، دوم‌دوز (راه، مستقیم، راستِ راست)، دار دودوک، اوپ اوزون،

qıp-qırmızi, ağ-apbağ, qäp-qärä, göm-göy, düm-düz, dar-düdük, up-uzun

یئریندن دوران …

یئریندن دوران … (تحت اللفظی: هرکسی که از جایش بلند شد…) = هر کس و ناکسی …، هر کسی که میخواهد…، هر کسی که دلش خواست (با داشتن یا بدون داشتن صلاحیت و دانش) فلان حرف را میزند یا فلان کار را انجام میدهد.

yerindän duran…

کوت

کوت (بر وزن جوت، جفت) = غیر تیز، مانند کوت پیچاخ (چاقو یا کارد غیر تیز). کوت بِیین (تحت اللفظی: کسی که مغز غیر تیز دارد)، کُند ذهن.

küt

اَللَشماخ

اَللَشماخ= سعی و کوشش بسیاری کردن (مثلا برای تعمیر یا ساختن چیزی.

älläşmax

هوبّولماخ

هوبّولماخ (هوپ-بولماخ) پریدن، رو به پایئن، مثلا از نردبان به زمین (بیشتر در زبان گفتاری).

hobbulmax, hopbulmax

قالین قِییم

قالین قِییم = بسیار ضخیم (به عنوان تاکید و تحکیم صفت قالین بمعنی ضخیم). (تلفظ دراز تر از معمول آ).

qalin-qeyim

یکّه

یکّه (با تشدید و فتحه روی کاف) = بزرگ؛ یکّه دانیشماخ = گُنده گوئی کردن.

yekkä

قورا qowra

قورا = سوهان (برای صاف کردن اشیاء فلزی). تلفظ درست آن در پائین نوشته شده است:

qowra

شیربینیش

شیربینیش = شیر برنج

şirbiniş

قینیندان چیخیپ

قینیندان چیخیپ، قینینی بَیَنمیر = تحت اللفظی: از غلاف در آمده، اما غلاف خودش را نمی پسندد. به کسی گفته میشود که گذشته خود را فراموش کرده است.

Qınından çıxıp, qınıni bäyeänmir.

تَلیس

تَلیس=گونی

tälis

دیبَک

دیبَک = هاون چوبی یا فلزی

dibäk

قیروئرماخ، قیرجانماخ

قیروئرماخ، قیرجانماخ = قر دادن، قر و ناز آمدن

qır vermax, qırcanmax

قره یاخماخ

بیرینه قره یاخماخ (یاخماق) = کسی را بدون دلیل به چیزی متهم کردن، «سیاه کردن»

qärä (qara) yaxmax (yaxmaq)

خشکیّت

خشکیّت (با تلفظ «او» مانند «سو») = یبوست

xuşkiyyät

پولوش

پولوش (مانند گولوش به معنی خنده) (گاه به صورت پولوشک) = تفاله، ته مانده، باقیمانده یک میوه (مانند سیب، هلو) یا سبزی بعد از آن که قسمت های اصلی آن خورده شد.

pülüş (pülüşk?)

آرپا اَکن

آرپا اَکن بوغدا دَرمز = آنکه جو بکارد، گندم درو نخواهد کرد.

Arpa äkän, buğda biçmäz.

دیک دابان

دیک دابان باشماخ = کفش پاشنه بلند

dik(h)daban

آخار سو

آخار (آخان) سو، یولونی تاپار = آبی که روان است، راه خود را می یابد.

Axar su yoluni tapar.

عَلَم گزدیریر

(فلان کس) (فلانی) عَلم گزدیریر = (فلانی) همه جا خودش را نشان میدهد، اظهار وجود میکند.

(filanca adam) äläm gäzdirir.

اَتگینده کی داشلار

اتیینده کی داشلاری آت = تحت اللفظی: سنگ های دامنت را بریز به بیرون. به معنی هر چه تو را در مورد من ناراحت میکند بگو، نظیر: هر چه میخواهد دل تنگت، بگو.

عمللی-باشلی

عمللی-باشلی = درست و‌حسابی (مانند کارکردن، درس خواندن، فکر کردن درست و حسابی)

ویزی قیللی گئچماخ

ویزی قیللی گئچماخ (گئشماخ) = زیر سبیلی در (رد) کردن.

vızıqılli geşmax (geçmax)

ویرنیخماخ

ویرنیخماخ = این ور و آن ور کردن، ندامستن که چه باید کرد و چه باید گفت.

vırnıxmax

تیلیف

تیلیف – تفاله

tilif

دوغراماخ

دوغراماخ = (خیار، گوشت و غیره) خورد کردن.

doğramax

اونی اَله ماخ

اونی اله ماخ، صورا کپیی (کپگی) قاتماخ = مجازاً به معنی کار بیهوده کردن، آب در هاون کوبیدن است.

Uni älämax, sora (sonra) käpäyi qatmax

شرّینی سوودی

شرّینی سوودی = (فلانی) شرّش را کم کرد.

şärrini sowdi

ال ایاغیما دُلاشیر

ال ایاغیما دولاشیر = دست و پایم را میگیرد.

Äl-äyağıma dolaşır

اوز

اوز (تلفظ مصوت اول مانند «دوز» به معنی راست) = رُخ، صورت

اوزدن گئتماخ = از رو رفتن، بالاخره قبول کردن

اوزه قالماخ = به معنی تحت فشار معنوی ماندن و قبول کردن.

اوز-اوزه گلماخ = روبرو شدن.

اوزونه سالدی = (فلانی) اهمیتی به انتقاد و مخالفت نداد و به روی خود نیاورد (و با وجود همه انتقادات فلان کار را کرد.)

üz

تیررَنماخ

تیررَنماخ = «مانند تیر» دراز کشیدن، از فرط خستگی و کتک خوردن به حالت دراز کش افتادن.

tirränmax

اَلی یاتیپ

الی یاتیپ = (فلن کس به فلان کار) خوگرفته، عادت کرده.

Äli yatîp

زَهلَه می آپاردی

زَهلَه می آپاردی = از او (از آن) منزجز شدم. زهلَم گِتدی = خیلی بدم آمد. زهله زینهار (زنهار) = انزجار.

zählämi apardi

پیلَه تَه

پی لَه تَه = اجاق نفتی کوچک (با شعله آتش) (قدیمی)

pilätä

وام

وام (آی کوتاه) = ملایم (مثلا حرارت اجاق)

vam

شاه عباس یوخوسی

شاه عباس یوخوسی گؤرور = (فلانی) به خواب عمیق فرورفته، دچار تخیلات شده.

جیغان ویغان

جیغان-ویغان = جیغ و ویغ، جیغ و داد، های و هوی.

cığan vığan

ایسراغی گون

ایسراغی گون (سیراغی گون) = پریروز

israğigün (siraği gün)

اینیشیل

اینیشیل (اینیش ایل) = سال قبل از سال پیش، دو سال پیش

inişil

والای

والای (هر دو مصوت کوتاه)، والایلاماخ والای وورماخ= تمایل خارج از قاعده به چپ و راست هنگام حرکت (مثلا چرخ)

valay, valaylamax

ساری

ساری (آی کوتاه) = به سوی، به طرف کسی یا چیزی، منه ساری = به طرف من.

sari

اولمییه

اولمییه (اُلمییه، اُلمایا) = نکند (نکند که که دیر کند!)

olmiyä, olmaya

قورقوشوم

قورقوشوم = سُرب

qurquşum