امثال و لغات ترکی آذری ایران

یالان سؤزدن فایدا بوخدور – نظیر: از خدا پنهان نیست از شما چه پنهان.

یالان سؤز قلب مالدیر، صاحبینه قاییدار – حرف دروغ سکه قلب است به گوینده اش بر میگردد.

یالانچی اولماسایدی دوغر دانیشان بللنمزدی – اگر دروغگو نبود راستگو شناخته نمیشد.

یالانچی پهلواندیر – نظیر: رستم در حمام است.

یالانچی طمعکاری آللادار – دروغگو طمعکار را گول زند.

یالانچی نین ائوینه کیمین – نظیر: چراغ دروغ بی فروغ است.

یالانچی نین ائوینه اود دوشدی هیچ کس اینانمادی – خانه دروغگو آتش گرفت اما کسی باور نکرد.

یالانچی نین شاهدی یانیندا اولار – نظیر: دم روباه گواه روباه است.

یالانچی نین شمعی عشا نمازینا قدر یانار – شمع دروغگو تا وقت نماز خفتن روشن است (چرا که وقت ادای نماز خفتن با جماعت از هر صنف در مسجد گرد هم میایند و آنوقت است که مشت دروغگو باز میشود). نظیر: چراغ دروغ بی فروغ است.

یالانین خوروزی یوخدور که بانلاسین – دروغ را خروسی نیست که بانک بر آرد..

یالیغین نه سی وار وئره یولوغا! – نظیر: عور چه دارد که به لخت بدهد!

یامان آدامین باشینا داش سالسان چیگنینه دوشر – اگر بر سر آدم نا اهل سنگ بیاندازی بر کتفش افتد. نظیر: بادمجان بد آفت ندارد.

یامان قونشی یامان آرواد یامان آت / بیریندن کؤچ بیرین بوشلا بیرین سات! – همسایه بد، زن بد، اسب بد / از یکی رخت بربند، دیگری را رها کن، سومی را بفروش!

یایین یایخینتیسی (تؤرتؤکونتوسی) قیشین آش دادی اولار – ریخت و پاش تابستان چاشنی آش زمستان تواند بود. نظیر: هر چه در چشمت خوار آید روزی بکار آید.

یئماغا دا کمک، ایشله ماغا دا کمک – برای خوردن هم کمک لازم است برای کار کردن هم.

یئمه دون، مالوندور – هر چه را که نخوری داری. و یا: که یخنی بود هر چه ناخورده ای.

یئددی دگیرماندا بیر پونزه اونی یوخدور – نظیر: در هفت آسمان یک ستاره ندارد.

یئرلی او… یئرسیز سؤزدن یئی راق – گ… بجا بهتر از حرف بیجاست.

يئل قيه دن (ویا: یئل قره دن) نه آپارار؟! – أباد چه چيزى ميتواند از يك صخره سنگ (و يا عمله) ببرد؟! نظير: دزد از خانه مفلس خجل آيد بيرون. توضيح: «قره» همزمان با معناى «سياه» بمعناى دهقانى است كه صاحب گاو و زمين نباشد.

یئلینن گلن یئلینن گئده ر – باد آورده را باد میبرد.

یئددی آیلیق دگیلسن که! – مگر هفت ماهه بدنیا آمدی؟!

يئل گتيريب گون قورودوب – باد آورده و آفتاب خشكش كرده، نظير: عيسى رشته مريم بافته.

يئل چالير ينگه لر اوينور – باد مينوازد و خانم ها ميرقصند.

یئددی ملا بیر سریک (عمامه)، یئددی تولکی بیر دلیک (ریاحی) – هفت ملا و یک عمامه، هفت روباه و یک سوراخ.

یئلینن گلن یئلینن گئده ر – باد آورده را باد میبرد.

یئریدیغی یئره منت قویور – بر زمینی که روی آن راه میرود منت میگذارد.

یئددی دگیرمانین سویون قاتیر بیر بیرینه – آب هفت اسیاب را بهم قاطی میکند. مراد آنکه خلط مبحث میکند.

یئماغینان دویمادون یالامیاغینان دویاجاقسان؟ – با سیر شدن سیر نشدی میخواهی با لیسیدن سیر شوی؟!

یئددی پادشاهی یوخودا گؤروب – هفت پادشاه را بخواب دیده. مراد آنکه مدت زیادی است بخواب رفته.

یئمه میسن (یمه میسن) غاز اتین بولمه میسن لذتین – گوشت غاز نخورده ای که بدانی چه لذیذ است. نظیر: تا نخوری ندانی.

یئل ها یاندان گلسه او یانا چؤنه ر – باد از هر طرف وزید به آن طرف متمایل میشود.

یئمیشسیزلیقدان ایگده یه قاقا دییر – ميوه نيست، فكر ميكند سنجد ميوه است.

یئرینه ایشه ماغی بس دگیل شیرین چای دا ایستییر – برختخواب شاشیدنش بس نیست چائی شیرین هم میخواهد. نظیر: گوز داده، تغار شکسته، طلاق هم میخواهد.

يئل قيه دن (و يا: يئل قره دن) نه آپارار؟! – نظير: دزد از خانه مفلس خجل آيد بيرون. توضيح: «قره» همزمان با معناى «سياه» بمعناى دهقانى است كه صاحب گاو و زمين نباشد.

یئددی قونشی بیر قازانا محتاجدور – هفت همسایه به یک دیک محتاجند.

یئل ها یاندان گلسه او یانا چؤنه ر – باد از هر طرف وزید به آن طرف متمایل میشود.

یمیشین یاخچیسین چاققال ییه ر – خربزه خوب را شغال میخورد.

یورت ییه سیز قالاندا دونقوز تپه یه چیخار – نظیر: ماه درخشنده چو پنهان شود / شب پره بازیگر میدان شود.

یورقان دؤشک سؤزی یورقان دؤشکده قالار – صحبت رختخواب در رختخواب مبماند.

یورقانووا گؤره ایاغووی اوزات – پایت را باندازه گلیمت دراز کن.

یورقونجا کؤپک بیر سوری جیران آراسیندا – یک سگ خسته در میان یک گله آهو.

یورقون ائشّک هوشی اللهدان ایسته ر – خر وامانده عقل از خدا خواهد.

یورولموش آتا قمچی ویرسان شیللاق آتار – اسب خشته را شلاق بزنی لگد میپراند.

یوز آلتون دانیشانی یوز کیشی دانیشامماز – نظیر: زور صد مرد چه حاجت زر یک مرد بیار.

یوز آلتونا دنبک چالیر – برای سنار (صد دینار) تنبک میزند. نظیر: برای یک شاهی اتک میاندازد.

یوز ایگنه ییغسان بیر چوالدوز اولماز – صد سوزن جمع کنی یک جوالدوز نشود.

یوز ایل اوت اوتلییه سن گینه ده آغزون دوه آغزینا اوخشاماز (شاهسونی) – ولو صد سال علف بچری دهانت شبیه پوزه شتر نخواهد شد.

یوز دانانین باشین بیر دانا کسه ر – نظیر: یکی مرد جنگی به از صد هزار.

یوز قیقاناق یوز آلتون بورجی ئوده مز (دهخوارقانی) – صد خاگینه صد دینار قرض را ادا نکند. (در «نسخه مراغی» بجای «یوز قیقاناق» گفته شده «یوز چلو کباب»). مراد آنکه با سور دادن نمیشود طلب اشخاص را خورد.

یوز ماما ییغیشا گوج دوغانا دوشه ر – صد ماما هم جمع شود زحمت اصلی را زائو میکشد.