آللاه (الله) ایلانی تانییب ، اياخلارينى قارنینا سوخوب – نظیر: خدا خر را شناخت و شاخش نداد.
نویسنده: Abbas Djavadi
آلینمیش
آلینمیش تاپیلمیش دی – چیزی که خریده شده غنیمت است.
آیدان آری
آیدان آری، سودان دوری – پاک تر از ماه، صاف تر از آب (وصف زیبائی فوق العاده).
راوی سی
اما راوی سی معتبر دير ها! – اما راوی اش خیلی معتبر است! توضیح: روزی شخصی دوستی را در کوچه دید و اظهار خوشحالی و در ضمن تعجب کرده گفت: ولی من از فلان کس شنیده بودم که تو فوت کرده ای. دوست شخص گفت: اما طوری که می بینی من زنده ام و نمرده ام و طرف جواب داد: عجیب است، چونکه راوی خبر خیلی معتبر است!
ملا ئولدو
ملا ئولدی مکتب داغیلدی – ملا مرد مکتب هم تعطیل شد.
آغانین مالی
آغانین (آقانین) مالی چیخاندا نؤکرین جانی چیخار – آقا دارد مالش را میخشد نوکر اجازه نمیدهد. نظیر: شاه می بخشد شیخعلی خان نمی بخشد.
آتاسین
آتا سین گؤرمه ین شاهلیق ادعاسی ائدیر – هرکه پدرش را ندیده ادعای پادشاهی میکند.
آنا اولماخ
آتا اولماق آساندی ،آتالیق ائله مک چتیندیر – پدر شدن سهل است ،اما پدری کردن سخت.
پُزی عالی
پُزی (پوزی) عالی، جیبی خالی – نظیر: اوستو بزه ك، آلتى تزه ك ،و یا: آفتابه لگن هفت دست، شام و نهار هيچى.
شووه ران
شووه ره ن (شووه ران) مزاج دیر – نظیر: دمدمی مزاج است. مراد آنکه نظرش را زود تغییر میدهد.
آلما قاخی
آلما قاخی دا قاخدی اریک اوندان قاباخدی – برگه سیب هرچند برگه هست ولی برگه زرد آلو از آن به مراتب بهتر است.
شهرین دروازاسی
شهرین دروازاسین باغلاماق اولار ملتین آغزین یوخ – دروازه شهر را میتوان بست ولی دهان مردم را نمی توان.
معلوم دگیل
معلوم دگیل هانسی یووانین قوشودی! – معلوم نیست مرغ کدام لانه است! مراد آنکه معلوم نیست کیست و چه میخواهد!
گولمه قونشووا
گولمه قونشووا ، گلر باشووا – به همسایه نخند ، بر سر خودت هم میاید.
لای لای بیلیرسن
لای لای بیلیرسن نیه یاتمیرسان؟ – اگرلالایی بلدی چرا نمی خوابی؟
دوواری نم ییخار
دوواری نم ییخار ،انسانی غم – دیوار را رطوبت ویران کند و انسان راغم.
هله هاراسیدی
هله هاراسیدی (هاراسیدیر)؟! – حالاکجایش را دیدی؟!
تولکی
تولکی سوواخلی باغا گیرمه ز . روباه به باغ محصور وارد نمی شود.
سودا بوغولان
سودا بوغولان سامان چؤپوندن یاپیشار – کسی که غرق میشود بر هر گیاه خشک چنگ زند.
خالام بیلدی
خالام بیلدی، عالم بیلدی – خاله ام که این را بداند همه عالم این را خواهد دانست.
پخمه اولماسا
پخمه اولماسا، مرد رند آجیندان اؤلر – اگر آدم پخمه وجود نداشته باشد، رند از گرسنگی می میرد.
سو بیر یئرده
سو بیر یئرده قالسا ایی له نر – آب که یک جا ماند بو میگیرد. مراد آنکه تحرک لازمه زندگی است.
اوستو بزه ك
اوستو بزه ك، آلتى تزه ك – نظير: پُزی (پوزی) عالی، جیبی خالی، و یا: آفتابه لگن هفت دست، شام و نهار هيچى.
گئدیب حاماما
گئدیب حاماما ،اولوب شاماما – رفته حمام و تر و تمیز و معطر شده.
بوقارا
بوقارا او قارا یا بنزه مز – این سیاه از آن سیاه ها نیست. نظیر: این تو بمیری از اون تو بمیری ها نیست.
سئرچه
سئرچه (قاریشقا) ندیر کله پاچا سی نه اولا – مراد آنکه این موضوع بی اهمیتی است و قابل بحث نیست.
آتامی آنامی
آتامی آنامی آتمیشام تکجه سنی توتموشام – پدر و مادرم رارها کرده و فقط تو را چسبیده ام.
انگه وئریر
انگه وئریر – مراد آنکه پر حرفی و روده درازی میکند.
بورنوندان
بورنوندان (و یا: بورنون) توتسان جانی چیخار – اگر دماغش را بگیری جانش در میآید. مراد آنکه بسیار ضعیف و ناتوان است.
دامی چوخ
دامی چوخ اولانین قاری دا چوخ اولار – هرکه بامش بیش، برفش بیشتر.
ایت ایت اینن
ایت ایت اینن ساواشار، قوردا گئدنده آرخالاشار – سگ با سگ دعوا میکند اما متفقا به گرگ حمله ور میشوند.
سؤز وار
سؤز وار گلر کچر ، سؤز وار دلر کچر – حرفی هست که گفته میشود و میگذرد، حرفی هم هست که گفته میشود، سوراخ میکند و میگذرد.
اویناش بیر اولار
اویناش بیر اولار نه که بیر سوری – فاسق یکی میشود نه یک فوج. نظیر: اگر مهمان یک نفر باشد برایش گاو میکشند.
آلمانی آت گؤیه
آلمانی آت گؤیه، یئره گلینجه یا نصیب یا قسمت – سیب را به هوا پرت کن تا بزمین بیافتد خدا کریم است. نظیر: از این ستون به آن ستون فرج است.
سؤیه ره م
سؤیه ره م (سئوه ره م) سؤیه نی، کچل اولا داز اولا، سؤیمه رم سؤیمییه نی، شاه اولا شاهباز اولا – نظیر: خواهان کسی باش که خواهان تو باشد.
اگر سن تولکی سن
اگر سن تولکی سن من قویروغووام – اگر تو روباهی، من دُم تو هستم. نظیر: اگر تو دولی من بند دولم.
سویون لام آخانی
سویون لام آخانی، آدامین یئره باخانی – نظیر: از آن نترس که های و هو دارد، از آن بترس که سر بتو دارد.
سویی کوزه ده گؤروپ
سویی کوزه ده گؤروپ، گونی باجادا – آب را در کوزه دیده و آفتاب را در روزنه. مراد آنکه سرد و گرم روزگار را نچشیده.
له له وار
له له وار، یوردی یوخ – نظیر: جا تر است و بچه نیست.
آلماق یاخشیدی
آلماخ یاخشیدی، وئرماخ قارین آغریسی؟ – گرفتن خوبست و پس دادن عذاب؟ منظور اینکه چرا از ادای دین طفره میروی؟
سویوپ سویوپ
سویوپ سویوپ قویروغونا یئتیشنده مردار ائله دی – (گوسفند را کشت و) پوستش را کند و وقتی به دمش رسید حرامش کرد. مراد آنکه همه چیز را انجام داد اما آخر سر خراب کرد.
سیچان اولمامیشدان
سیچان اولمامیشدان داغارجیق دیبی دلیر – نظیر: این طفل یکشبه ره صد ساله میرود و یا: غوره نشده مویز شده.
اومان یئردن
اومان یئردن کوسرلر – مردم از کسی که توقعی دارند قهر میکنند.
اوماج آشی
اوماج آشینا قرآن ختم ائله مزلر – برای خاطر یک آش اوماج قرآن ختم نکنند.
اؤلی یه وصیت
ئولى یه وصیت قالار – مرده را وصیت ماند و بس. نظیر: کس نیارد ز پس تو پیش فرست.
اؤلونی بیر یول یوواللار
ئولونى بیر یول یووارلار – مرده را یکبار شویند.
اؤلونی اؤز باشینا قویسان
ئولونى اؤز باشینا قویسان کفنین باتیرار (و یا: اؤلویه اوز وئرسن ، سیچار کفنین باتیرار) – مرده را که بحال خودش بگذاری کفنش را ملوث کند.
کوزه
کوزه، سو یولوندا سینار – کوزه سرانجام در راهِ آوردن آب میشکند.
ثواب تؤکولوب
ثواب تؤکولوب ییغانی یوخدی – کار ثواب زیر دست و پا افتاده اما جمع کنش نیست. مراد اینکه امر خیر کم انجام میگیرد.
ابله اودور
ابله اودور دنیا ایچون غم ییه – ترجمه: ابله کسی ایت که غم دنیا را بخورد. نظیر: بزن بر طبل بیعاری که این هم عالمی دارد.
