نویسنده: Abbas Djavadi

اتی دگیرماندا ییب سویون گتیریب بوردا قویوب باشی آلتدا – یخنی (گوشت آب پز) را در آسیاب خورده آبش را آورده اینجا زیر سرش گذاشته.

اطلس نه قدر کهنه اولسا پتوا اولماز – اطلس هر قدر هم کهنه شود پاتابه (مچ پیچ) نگردد. نظیر: از اسب افتاده ایم اما از پا نیافتاده ایم.

اجل گولّه سی بیر دانا اولار – تیر اجل یکی است و دو تا نیست.

اجنه دن قوشون، رعیت دن شاه اولماز – از اجنه شاه بر نیاید و از رعیت شاه.

اختلاطون شیرین گره ک ، شوربا بیلر چؤره گی – آمیزش با تو باید شیرین باشد چنانکه نان و شوربا با هم میجوشد و قدر همدیگر میداند.

احمدین بلالی باشی، کولی قوی توپراغی داشی – احمد خاک بر سر، خاکستر را بگذار و خاک را ببر.مراد آنکه دمی راحتی ندارم.

ارکک اولسان دا دوغ دیشی اولسان دا – نر هم باشی ماده هم باشی بزا. مراد اینکه عجب تکلیف شاقی میکنی!

اکدیم سالدیم بایرا الله ایشین قاییرا – بچه ساختم و ول کردم تو کو چه، بقیه اش را خدا کریم است. در مورد والدینی گفته شود که به تربیت اولاد اهمیتی نمیدهند.

اگری اوتوراق دوز دانیشاق – بیا تا کج بنشینیم اما راست بگوئیم.

اگنیم یاماق گؤتورور، قارنیم یاماق گؤتورمور – سرولباسم را میتوان وصله زد، شکمم را نمیتوان وصله زد.

اوتانیرسان اوزووه الک توت (چک) – اگر خجالت میکشی جلوی صورتت الک بگیر. یعنی حجالت کشیدن معنائی ندارد.

الینه گلمییه نی باباسینا احسان وئریر – نظیر: روغن ریخته وقف امام رضا.

الفی گلیف قانیر کافی کوف – نظیر: کاف را کوف خواند.

الونده قالان مین ایل قالار – هرچه از دسترست دور ماند هزار سال ماند. نظیر: که یخنی (پس انداز) بود هرچه ناخورده ای (نظامی).

انصاف دینین یاریسیدیر – انصاف نصف دین است.

الی بؤیوکلر انگینه یتیشیب – با بزرگان پیوند کرده است.

اللی یاشیندا دانا ایندی دوشوب میدانا – نظیر: سر پیری و معرکه گیری.

انبار(آمبار، آنبار) شیرینده ن ویردی کربلا شیرینه – از شیر انبار گریز زد به شیر کربلا. توضیح: واغظی بالای منبر که حکم اقسام آبها از قبیل آب باران و آب جوی و آب حوض را شرح میداد رسید به حکم آبی که از شیر آب انبار جاری میشود. وقتیکه آنرا نیز شرح دتد گفت: «آقایان از این شیر یاد شیر کربلا افتادم» و شروع به مرثیه کربلا کرد.

ال مرد اولار گؤز نامرد – دست مرد باشد و چشم نامرد. مراد آنکه چشم از کثرت کار واهمه کند ولی دست با رشادت آنرا انجام دهد.

او آتلی بیز پیاده – او سواره و ما پیاده. منظور اینکه: ما کجا و او کجا!

امام ائوینه باقلاوا گئدیب سنه نه – بتو چه که به خانه امام باقلوا برده اند؟!

الووی قاتدون حراما کشکولی دولدور قالاما – نظیر: آب که از سر گذشت چه یک وجب چه صد وجب.

الی قولوندان اوزون – دست از پا دراز تر.

ال ظرافتیمیز یوخدور – شوخی دستی نداریم.

اللی اللی اوسته بیر اللی ده اوندان اوسته – نظیر: این هم اندر عاشقی بالای غم های دگر.

الله دیشی کیمه وئریب اشتهانی کیمه! – ببین خدا دندان را به چه کسی و اشتها را به چه کس دیگری داده!

الله قارقا دگیل که گؤز اویا – خدا کلاغ نیست که چشم کسی را در آورد.

الله منه بز وئرسین تز وئرسین – نظیر: خدا مرا مدقال دهد فی الحال دهد.

الله آداما گؤز وئریب – خدا به آدمی چشم داده. مراد آنکه: چرا نمی بینی؟

الله داغینا باخار قار وئره ر – خدا برف باندازه کوه دهد. نظیر: دولت ندهد خدای کس را بغلط. و یا: خدا خر را شناخت شاخ نداد.

الله وئردیقجا بنده گمانا دوشه ر – خدا هرچقدر بدهد بنده به اشتباه افتد.

الله ساخلییانی قورد یئمه ز – کسی را که خدا نگهدارد گرگ نخورد.نظیر: کسی را کهایزد بدارد نگاه / نگردد ز سرما و گرما تباه.

الله کور قوشونکون یوواسیندا یتیره ر – خداوند روزی پرنده کور را به لانه اش میرساند. نظیر: رزق را روزی رسان پر میدهد.

الله درد وئریب درمان دا وئریب – خدا درد را داده اما درمان را هم داده. نظیر: هر کجا دردی است درمانی مقرر کرده اند.

الله ویران آغاجین سسی چیخماز – چوب خدا صدا ندارد.

توضيح: لفظ «الله» در تركى «تارى» هم ناميده ميشود. امثالى را كه در باب همزه (الف) با لفظ «تارى» نوشتيم با كلمه «الله» نيز مستعمل و متداول است.

اشّگه گوجی چاتمیرپالانین تاپدالیر – زورش به خر نمیرسد پالانش را میزند.

الله‌ دان گیزلین دگیل، سیزدن نه گیزلین – از خدا پنهان نیست از شما چه پنهان.

اؤزگه نین نامازین چزه چزه قیلارلار- نظیر: کار اجباری کیفیت لازم را نخواهد داشت.

اوزوم آغ، آننیم (آنلیم) آچیق – رویم سفید و سرم بلند. نظیر: مرا دامن بحمدالله پاک است / ز حرف عیب جویانم چه باک است.

او بوپپی دی، یازدا گلر – آن هدهد است و در بهار میاید. نظیر: آنکه میگوئی امرود است و در پائیز میرسد.

او آند ایشدی (ایچدی) بو آند ایشدی ،(ایش) منیم باشیما دوشدی – هر کس (برای شانه خالی کردن) قسم خورد بناچار کار بگردن خودم افتاد.

اؤلی ائشّک آختاریر نالینی (نعلینی) چکسین – دنبال یک خر مرده میگردد تا نعلش را در آورد. مراد آنکه حتی به نعل یک خر مرده هم محتاج است.

اوروچ یئماغین گؤرموشم، نماز قیلماغین گؤرمه میشم – روزه خوردنش را دیده ام اما نماز خواندنش را ندیده ام.

اؤلى دييه ر بس كى ديريلر حلوا يير – مرده تصور ميكند كه زنده ها حلوا ميخورند. نظير: كور پندارد كه بينا با دو دستش ميخورد.

اؤلی بیر گون، شوونی (شیونی) بیر گون – مرگ یک بار، شیون یک بار.

اؤلولری ییه ییه دیریلره داداندی (یا: داراشدی) – مردگان را خورده مشغول زندگان است. مراد آنکه از بدگوئی در باره مردگان سیر نشد حالا در باره من بدگوئی میکند.

اؤزوی (ئوزووی) یورولموش بیلسن یولداشووی ئولموش بیل – اگر خودت را خشته ببینی رفیقت را مرده بدان.

اؤلى دوروب ميرده شيرى يوور – مرده بلند شده و مرده شور را غسل ميدهد.