ایلان هر یانا اگری گئتسه اؤز یوواسینا دوز گئده ر – مار به هر کجا هم که کج رود به لانه خود راست میرود. نظیر: کارد دسته خود را نبُرد.
نویسنده: Abbas Djavadi
ایلانی سید احمدین الیینن توتور
ایلانی سید احمدین الیینن توتور – مار را بدست سید احمد میگیرد (یعنی خودش زیر خطر نمیرود).
ایلان شیرین دیل یوواسیندان چیخاردار
ایلانی شیرین دیل یوواسیندان چیخاردار – زبان شیرین مار را از لانه اش بیرون کشد.
ایلانین زهله سی یارپوزدان گئدر…
ایلانین زهله سی یارپوزدان گئده ر، او دا گله ر بیته ر یوواسی نین قاباغیندا – مار از پونه بدش آید پونه هم درست میاید جلوی لانه مار سبز میشود.
ایلانین غنیمی بالاسیدیر
ایلانین قنیمی بالاسیدیر – بچه مار وبال مار است. نظیردم روبه وبال روباه است.
ایلانین قویروغون آیاقلاماسان
ایلانین قویروغون ایاخلاماسان، دؤنوب ساشماز (سانجماز) – تا پا روی دُم مارنگذاری برگشته نیشت نمیزند.
ائل آتان داش
ائل آتان داش اوزاغا دوشه ر – سنگی که مردم بیاندازند دور تر افتد.
ائل گوجی، سئل گوجی
ائل گوجی، سئل (سیل) گوجی – قدرت ایل مثل قدرت سیل است.
ائل دلی سین چؤله آتماز
ائل دلی سین چؤله آتماز – ایل دیوانه اش را طرد نکند.
ائلچی یه زوال یوخدی
ائلچی یه زوال یوخدور – فرستاده را زوال نیست. نظیر: المامور معذور. نامه رسان مسئول نامه نیست.
ائل ایچون آغلییه ن
ائل ایچون آغلایان گؤزسوز قالار – کسی که که برای ایل (جامعه) گریه کند نابینا شود.
ائل ییلاغا دایاندی
ائل (ایل) ییلاغا دایاندی، قیر قیر ایندی اویاندی – ایل به ییلاق (سرد سیر) رسید و «قیر قیر» تازه از خواب بیدار شد. توضیح: «قیر قیر» مرغ کوچکی است که پس از کوچ کردن ایل در «یورت» میگردد و از ریخت و پاش ایل شکمی سیر میکند.
ائل دلی اولسا
ائل دلی اولسا ملایا گئده ر، ملا دلی اولسا هارا گئده ر؟! – ایل اگر دیوانه شود پیش ملا رود. اگر ملا دیوانهشود کجا رود؟
ائو ییه سی
ائو ییه سی ائوین قبله سین یاخشی تانیر – صاحبخانه قبله خانه را بهتر از هرکس داند.
ائل آغزی چووال آغزی
ائل آغزی چووال آغزی – زبان مردم بی بند و بار است.
اوغری پیشیک
اوغری پیشیک آغاچ گؤتورمه میشدن بللی اولار – چوب را که بردارند گربه دزد معلوم میشود.
اوزاقدان باخانا
اوزاقدان باخانا دؤگوش آسان گلیر – به نظاره بر جنگ آسان بود.
مال داوارا زیانی یوخدی
مال داوارا زیانی یوخدی – ترجمه: زیانی به گاو و گوسفند ندارد. (توضیح: آخوندی که بعنوان مهمان پیش ایلی رفته بود وقت ظهر شروع به گفتن اذان میکند. در بین اذان خان ایل که از شکار میرسد از افراد میپرسد که این مرد چرا داد میزند؟ جواب میدهند خان سلامت باد، اذان میخواند. خان مجددا میپرسد: این کار وی به گاو و گوسفندان زیان دارد یا نه؟ پاسخ میدهند: «مال داوارا زیانی یوخدی.» خان میگوید حالا که اینطور است هر قدر دلش میخواهد بخواند.)
ماتاهیم ماتاه اولونجا
ماتاهیم (متاعیم) ماتاه اولونجا بازاریم بازار اولسون.
واردان يوخدان چيخيپ
واردان یوخدان چیخیب – نظیر: از هستی ساقط شده.
وارين ويرن اوتانماز
وارین وئره ن اوتانماز، یوخون وئره ن دلی دی ترجمه: کسی که دارد و بذل میکند خجالت نمیکشد، کسی که ندارد و بذل میکند دیوانه است.
وار يوخى گتيريپ على بازارينا
وار یوخی گتیریب علی بازارینا – نظیر: هرچه داشته روی دایره ریخته.
وای اوندادیر شاه قاپیسین کورد آلا
وای اوندادیر شاه قاپیسین کورد آلا – ترجمه: وای به روزی که اکراد جلوی قصر سلطنتی را بگیرند.
وای اوندادیر چاروادار باجدار اولا
وای اوندادیر چاروادار باجدار اولا – وای از روزیکه مکاری باجدار شود.
وبالی دییه نلرين بوینونا
وبالی دییه نلرين بوینونا – گناهش بگردن راویان.
وردنه یئتیرير
وردنه یئتیریر – نظیر: موشک میدواند.
وزنده یونگول قیمتده آغیر
وزنده یونگول قیمتده آغیر – وزنش سبك اما قيمتش گران. از این تعبیر جواهرات و زینت آلات را قصد کنند.
وزير ماليندان
وزیر مالیندان – نظیر: از کیسه دولت.
وصیت یونگوللوكدور
وصیت یونگوللوقدور – وصيت كار را ساده تر ميكند، نظیر: از قائم کاری کار عیب نمیکند.
ولوله دن زلزله دن گئچیب
ولوله دن زلزله دن گئچیب – از ولوله و زلزله گذشته.
وئر آغزین یوم
وئر آغزین یوم – بده و دهانش را ببند.
وئرديگين بير يومورتا
وئردوغون بیر یومورتا، اونو دا بیر تا بیر تا – همه بخشايش تو يك دانه تخم است، آن هم گاه و بيگاه، آن هم در حالی که ماتحت مرا لت و پار می کند. شکوه ماکیان است به خدا.
وئرن ال، آلان ال
وئره ن ال آلان الین اوستونده دیر – دستی که میدهد از دستی که میگیرد برتر است.
لاری خوروزلار
لاری خوروزلار یاغ باغلار، قاریشقالار باغ باغلار (ریاحی). خروس هاي لارى فربه ميشوند اما مورچه ها باغ را شخم ميكنند.
نادرى تختينده گؤروپ
نادری تختینده گؤروب – نادر شاه را بر تخت سلطنتش ديده است، مراد آنکه از عهد قدیم مانده است.
ناشيليغى منيم باشيمدا چيخاردير
ناشیلیغی منیم باشیمدا چیخاردیر – دلاکی را در سر کچل من یاد میگیرد.
نوودانا مىينمك
نوودانا (ناودانا) مینماق شوقوندان دوشدوم – دیگر از شوق سوار شدن به ناودان افتادم. روزی ملا نصرالدین سوار ناودان شد. بدیهی است که بزمین افتاد و دست و پایش شکست. وقتی که زنش بر بالین وی رسید و زبان به توبیخ گشود ملا تئی حرفش دویده گفت: ای زن، هیچ مگو که دیگر از شوق سوار شدن به ناودان افتادم.
نبضي منيم اليمده دير
نبضی منیم الیمده دیر – نبضش در دست من است.
نيجه باخيم
نئجه باخیم گؤزوم گلین گؤزونه اوخشاسین؟ – چگونه نگاه كنم تا چشمم شبيه چشم عروس خانم باشد؟ نظیر: با هر سازی برقصم باز قبول نداری.
نخنكچى صاحب سليقه اولار
نخنكچى صاحب سلیقه اولار، قلبی ده شیشه دن نازک – ناخنکی (چشته خور) خوش سلیقه است، زود رنج هم هست. نخنکچی (ناخنکی، چشته خور) کسی را گویند که بجای خریدن جنس با نوک انگشت آنرا میچشد و مظنه اش را پرسیده رد میشود. مجازا به چشته خور نیز میگویند.
نرخين خبر آلمير
نرخین خبر آلمیر – نرخش را نمیپرسد.
نردووانى پله پله چيخير
نردبانی پله پله چیخاللار – نظیر: نردبان پله پله.
نسيه چاخير
نسیه چاخیر ایکی یول کیفلندیره ر – شراب نسیه دو بار مستی آورد.
نسيه گيرمز كيسه يه
نسیه گیرمز کیسه یه – نسیه دسترس نمیشود (مورد قبول نیست).
نفس حقدير
نفس حقدندیر – نفس از حق است.
نفسى ايسسى يئردن گلير
نفسی ایسّی یئردن گلیر – نفسش از جای گرم میاید.
نه قدر اوزاغ اولسا
نه قدر اوزاق اولسا یول یاخشیدیر، نه قدر یامان اولسا ائل (ایل) – ولو دور باشد راه چیز خوبی است، و لو بد باشد خویشاوند خوب است.
نه قدر قوجا اولسا
نه قدر قوجا اولسا مین جوانا دگر – نظیر: بدین شکستگی ارزد به صد هزار درست.
نقدى الدن ويرمه
نقدی الدن وئرمه – نقد را از دست نده.
نوبه بيزه يتيشنده
نوبه بیزه یئتیشنده یا حریفین پولی قورتولار یا چراغین پیی – وقتی نوبه بما میرسد یا پول حریف تمام میشود یا روغن چراغ.
