دسته: الف، آ، همزه alef

اتيم تؤكولدى:  («گوشت هايم ريخت»)، منظور اينكه آبرويم رفت. اتفاق بدى افتاد و جلوى ديگران شرمنده شدم، اتیمیزی تؤکمه، ما را (جلوی دیگران) شرمنده نکن.

Ätim töküldi.

اولایدی خرما پیشیرردیک قیساوا،درد تاوا دردی دگیل بالا! یاغ دا یوخدی! – اشاره به کسانی که با خواب و خیال آرزوی کار های بزرگ میکنند در حالیکه امکانات آن کار ها را ندارند.

ایپک اوقدر خار اولدی اشّگه افسار اولدی – ابریشم آن قدر خوار شده که بند افسار خر شده است.

ایلانین قویروغون اياخلاماسان، چالماز – اگر پا روی دُم مار نگذاری نیشت نمیزند.

اوتوروب گمی نین ایچینده، گمی چی نین گؤزون اویور (و یا: اتوروب گمی نین ایچینده، گمی چی نه ن ساواشیر) – هم در کشتی نشسته و چشم ناخدا را در میاورد (با او دعوا میکند).

ایلانی اوتوب اژدها اولوب – مار را قورت داده و شده اژدها. نظیر: مار خورده افعی شده.

ایکی قیرغی ساواشار،سئرچه یه ده ن دوشه ر – دو قرقی با هم جنگ میکنند، برای گنجشک دانه می افتد.

ائو ساتان بیر ایل دؤلتلی اولار ائو آلان بیر ایل کاسب – هر کس خانه بفروشد یک سال ثروتمند میشود و هر کس خانه بخرد یک سال فقیر میشود.

الی باغلی اولانین دؤگنی چوخ اولار – کسی که دستهایش بسته است خیلی ها جسارت زدنش را پیدا می کنند.

اوسورماغی بس دگیل یئل قاباغندا دا دورور – گوزیدنش کم نیست جلوی باد هم می ایستد.

احمد بی غم دیر – مراد آنکه آدم بی خیالی است.

ار آخار چای دی آرواد سویون بندی – شوهر رود در جریان است و زن آب بند است. مراد اینکه شوهرزندگی را جمع می کند.

اشّک نه بیليرآرپا باهادی – خر که نمی فهمد جو گران است. نظیر: خر چه داند قیمت قند و نبات!

اؤکوز گوجون بولسه چوبانا اگیلمز-  گاو اگر زورخودش را میدانست تسلیم چوپان نمیشد.

الینده ن سو داممیر – از دستش آب نمیچکد. مراد آنکه  آدم خسیسی است.

اوت پارچاسی دی – یک پارچه آتش است. مراد آنکه فوق العاده زرنگ و پرکار است.

اؤز گؤزونده دیره یی گؤرمور ، اؤزگه نین کینده توکو گؤرور – تیر را در چشم خود نمی‌بیند ولی مو را در چشم دیگری می‌بیند.

ئولى دوروپ مرده شیری یوور –  مرده بلند شده دارد مرده‌شور را غسل میدهد. داستان: يك پير مرد مريض را كه راهى حج بود به مرد جوانى سپردند كه بهمراه او برود و اگر بخاطر بيمارى و كهولت به آن پير مرد اتفاقى افتاد او را همانجا غسل دهد و دفن كند. بعد از چهل روز آن مرد پير و مريض تنها از حج بر ميگردد. ميپرسند چه شد؟ ميگويد هيچى والله، آن مرد جوانى كه براى مواظبت از من با من آمده بود در راه مريض شد و فوت كرد، من هم غسلش دادم، دفن اش كردم و آمدم!

ای بسا اسب تیز رو که بماند
که خر لنگ جان بمنزل برد
بس که در خاک تندرستان را
دفن کردیم و زخم خورده نمرد

اؤلمه ک اگر اؤلمه کدیر، بونه جان وئرمه کدیر – نظیر: مرگ یک بار شیون هم یک بار.

ایش ایچینده ایش وار (و یا: بو ایشده بیر ایش وار) – کاسه ای زیر نیم کاسه است.

اراولسون اکبر اولسون – منظور اینکه اخلاق و رفتار مهم نیست مهم این است که شوهر و سایه سر باشد.

ایت هوره ر کروان کئچر – سگ عو عو کند، کاروان بگذرد. نظیر: جواب ابلهان خاموشی است.

ایش قالسا اوستونه قار یاغار- اگر کار بماند رویش برف میبارد. نظیر: کار امروز را نگذار فردا.

ائله دانیشیر کی پیشمیش تووغون گولماغی گلیر – چنان حرف می زند که مرغ بریان خنده اش می گیرد (مراد آنکه حرف بی معنی میزند).

ائله قورخور ، جین دمیرده ن قورخان کیمی – مثل ترسیدن جن از آهن می ترسد (کنایه از آدم ترسو است).

اوستو بزه ك، آلتى تزه ك – نظير: پُزی (پوزی) عالی، جیبی خالی، و یا:  آفتابه لگن هفت دست، شام و نهار هيچى.