دسته: الف، آ، همزه alef

اوز وئرسن قوهوملوق ادعاسی ائله ر – رو بدهی ادعای خویشی کند.

ایت یانیندا بیگ کیمین، بیگ یانیندا ایت کیمین – پیش سگ رفتاری مثل خان ها دارد و پیش خان رفتاری مثل سگ ها.

ایتین کیچیگی اولاسان، قردشین کیچیگی اولمییه سن – سگ کوچک باش اما برادر کوچک نباش!

ایتی ایته بوغدوراللار – سگ را بجان سگ اندازند. مراد آنکه دزدان و چاقوکشان را بجان هم اندازند تا از دست همه شان خلاص شوند.

ایچریم اؤزومی یاندیریر ائشیگیم اؤزگه نی – درونم خودم را میسوزاند بیرونم دیگران را.

ایسلانمیشین یاغیشدان نه دردی وار! – آدم خیس را از باران باکی نیست.

ایش کیشی نین زینتیدیر – کار زینت مرد است.

ایگیت امک ایتیرمز – جوانمرد نیکی را فراموش نکند. توضیح: ترجمه «ایگیت» به فارسی مشکل است. منظور مردی است جوان، لوطی منش، طرفدار حق و عدالت اما آماده دعوا و مبارزه…

ایگیت میداندا بللی اولار – مرد در میدان شناخته شود.

ایگیت یا هراتدا گره ک یا یئر آتدا – جوانمرد باید یا در هرات بجنگد و یا زیر خاک باشد.

ایگیتلیگ اوندور، دوققوزی دوندور – جوانمردی ده را دارد، نُه تایش عبارت از لباس است. مراد آنکه احترام مرد بسته به لباسش است.

ایگیتین آدی چیخینجا جانی چیخار – تا جوانمردی نام برآورد جانش در میاید.

ایگیتین یوخسولونا دلی دییه رلر – اگر جوانمردی فقیر بود او را دیوانه مینامند.

ایلان ایلان یئمیینجه اژدها اولماز – مار تا مار نخورد اژدها نشود.

ایلان چیخدیغی باجانی یاخشی تانیر – مار سوراخی را که از آن بیرون آمده خوب میشناسد.

ایلان ییپ اژدها اولوپ – مار خورده و افعی شده.

ایلان ویران (ووران، سانجان) آلا چاتیدان قورخار – مار گزیده از ریسمان رنگی میترسد.

ایلان هر یانا اگری گئتسه اؤز یوواسینا دوز گئده ر – مار به هر کجا هم که کج رود به لانه خود راست میرود.  نظیر: کارد دسته خود را نبُرد.

ایلانی سید احمدین الیینن توتور – مار را بدست سید احمد میگیرد (یعنی خودش زیر خطر نمیرود).

ایلانی شیرین دیل یوواسیندان چیخاردار – زبان شیرین مار را از لانه اش بیرون کشد.

ایلانین زهله سی یارپوزدان گئده ر، او دا گله ر بیته ر یوواسی نین قاباغیندا – مار از پونه بدش آید پونه هم درست میاید جلوی لانه مار سبز میشود.

ایلانین قنیمی بالاسیدیر – بچه مار وبال مار است. نظیردم روبه وبال روباه است.

ایلانین قویروغون ایاخلاماسان، دؤنوب ساشماز (سانجماز) – تا پا روی دُم مارنگذاری برگشته نیشت نمیزند.

ائل آتان داش اوزاغا دوشه ر – سنگی که مردم بیاندازند دور تر افتد.

ائل گوجی، سئل (سیل) گوجی – قدرت ایل مثل قدرت سیل است.

ائل دلی سین چؤله آتماز – ایل دیوانه اش را طرد نکند.

ائلچی یه زوال یوخدور – فرستاده را زوال نیست. نظیر: المامور معذور. نامه رسان مسئول نامه نیست.

ائل ایچون آغلایان گؤزسوز قالار – کسی که که برای ایل (جامعه) گریه کند نابینا شود.

ائل (ایل) ییلاغا دایاندی، قیر قیر ایندی اویاندی – ایل به ییلاق (سرد سیر) رسید و «قیر قیر» تازه از خواب بیدار شد. توضیح: «قیر قیر» مرغ کوچکی است که پس از کوچ کردن ایل در «یورت» میگردد و از ریخت و پاش ایل شکمی سیر میکند.

ائل دلی اولسا ملایا گئده ر، ملا دلی اولسا هارا گئده ر؟! – ایل اگر دیوانه شود پیش ملا رود. اگر ملا دیوانهشود کجا رود؟

ائو ییه سی ائوین قبله سین یاخشی تانیر – صاحبخانه قبله خانه را بهتر از هرکس داند.

ائل آغزی چووال آغزی – زبان مردم بی بند و بار است.

اوغری پیشیک آغاچ گؤتورمه میشدن بللی اولار – چوب را که بردارند گربه دزد معلوم میشود.

اوزاقدان باخانا دؤگوش آسان گلیر – به نظاره بر جنگ آسان بود.

ایله (ائله) ائلمه كه كؤرپى قالا چايين او تاييندا – كارى نكن كه پُل در آنسوى رودخانه بماند

ائله ائله نه شيش يانسين نه كباب – كارى كن كه نه سيخ بسوزد و نه كباب.
.

ائله بير (ائله بیل) اوشاق قبريدور – مثل قبر بچه است. كفش بزرگ را تشبيه كنند. توضیح: در بعضی نقاط آذربایجان از تعبیر«ائله بیل» و در نقاط دیگر از تعبیر «ائله بیر» بمعنی «گویا، گوئی» استفاده میکنند.

ائله بير بولوت آلتيندان آى چيخيب – چنان كز گوشه ابر سيه فام / كند يك قطعه از مه عرض اندام. مهرويان را تشبيه كنند.

ائله بير بير آلمانى ايكييه بؤلوبلر – مثل سيبى هستند كه نصف كرده اند. منظور اينكه خيلى شبيه همديگرند.

ائله بير بيگلر بيگى فراشيدير. مامورين مصر و سمج را تشبيه كنند.

ائله بير داليسيجان آتلى قوور – گوئى سواره در حال تعقيبش است. اشخاصيرا ميگويند كه در را بشدت ميكوبند و عجله دارند.

ائله بير داليسيجان آتلى قوور – گوئى سواره در حال تعقيبش است. اشخاصيرا ميگويند كه در را بشدت ميكوبند و عجله دارند.

ائله بير دوه دن زينقيروو آسلانير – نظير: مانند فيل و فنجان هستند. مراد آنكه يكى قد بلند و ديگرى قد كوتاه است.

ائله بير دوه نعلبنده باخير – گوئى گاو به سراج نگاه ميكند. اشخاصى را كه غضب آلود نگاه كنند تشبيه نمايند.

.ائله (ایله) بير دده سينى ئولدورموشم – گوئى با هم پدر كشتگى داريم

ائله (ایله) بير سامره يولچوسودى – مثل اينكه گداى سامره است. با اين تشبيه به انسان هاى سمج اشاره ميكنند.

ائله بير سووا دوشموش سيچاندير – مثل موش آب كشيده است.

ائله بير قاريشقييه مينيب – گوئى سوار مورچه شده است. منظور اينكه آمدنش خيلى طول ميكشد.

ائله بيل قوش ديمديگينده گتيريب – مثل اينست كه مرغ در منقارش آورده. حبوبات تميز و پاكيزه را گويند.