توضیح: کلمه «ائله» (چنان، آنچنان)

برای کلمه «ائله» (چنان، آنچنان) میتوانید به طرز املای «ایله» هم نگاه کنید. این دو املای کلمه قابل تعویض هستند. در گذشته بیشتر بجای همزه اغلب «ی» مینوشتند.)

توبه توخلوخدان

توبه توخلوقدان چیخار دعوا یوخلوقدان – توبه از بی نیازی است و دعوا بخاطر آزمندی.

تورپاخدان سس

تورپاقدان سس چیخماز – از خاک آوازی بر نیاید. نظیر: بر نیاید ز کشتگان آواز.

توخ دییه ر آجالمارام

توخ دییه ر آجالمارام، آج دییه ر توخالمارام – سیر گوید گرسنه نخواهم شد و گرسنه گوید سیر نخواهم شد.

توخون آجدان

توخون آجدان خبری اولماز – سیر از حال گرسنه خبردار نیست.

توخی ترپتمه

توخی ترپتمه، آجی دیندیرمه – با آدم سیر کاری نداشته باش، آدم گرسنه را به صحبت نگیر.

توسباغا قینیندان چیخدی

توسباغا قینیندان چیخدی قینین بگنمدی – لاک پشت از غلافش بیرون آمد غلافش را نپسندید.

توکی دیریلیب

توکی دیریلیب – «مویش زنده شده» بمعنی: آبی زیر پوستش دویده.

تولانبارچی

تولانبارچی اشّگی، گلابتون نوختا – نظیر: سگ گر و قلاده زر ویا: سر کچل و عرقچین.

تولانبار دامیندا

تولانبار دامیندا لاله – بام تون و گل لاله. نظیر: طاوس و خانه دهاتی!

تولکونونکی قالیب اللهه!

تولکونونکی قالیب اللهه! – ترجمه: از قرار معلوم کار روباه با خداست! توضیح: شخصی با تیر و کمان و نیزه و یک سگ یک قبضه تفنگ و یک جوال کاه میرفت. رفیقش پرسید کجا میروی؟ جواب داد: به شکار روباه. باز پرسید: اینهمه وسایل برای چیست؟ پاسخ داد: اول تیر و کمان را بکار میبرم. اگر موفق نشدم تفنگ را بکار میاندازم. اگر توفیق حاصل نشد سگ را رها میکنم. در صورتیکه روباه از دست سگ رها شد و در لانه اش وارد شد با نیزه مستاصلش میکنم و اگر لانه پر عرض و طول بود کاه را جلو لانه آتش میزنم تا مجبور به خروج گردد. رفیقش گفت: «دئدوغوندان…»

تولانین سفیهی

تولانین سفیهی اودور که توتدوغون بوراخا قاچانا یوگوره – سگ ابله آنست که صیدش را رها کرده عقب فراری بدود.

تولکی تولکی یه بویورور

تولکی تولکی یه بویورور، تولکی ده قویروغونا – روباه به روباه میفرماید، روباه هم به دمش.

تولکی وار باش قوپاردار

تولکی وار باش قوپاردار، قورد فقط بدنام دی – بسی روبهانی که کله میکنند ولی نام گرگ به بدی مشهور شده است.نظیر: دزد ناگرفته سلطان است.

تولکی نین ایکی قاپی سی

تولکی نین ایکی قاپی سی اولار، بیریندن برکه قویسالار اوبیریندن اکیله ر – لانه روباه را دو در است اگر از یکی تحت فشار قرارگیرد از در دوم فرار کند.

تولکی نین شاهدی

تولکی نین شاهدی قویروغودی – دم روباه شاهد روباه است.

تویوغوووا کیش دئمیشم

تویوغوووا کیش دئمیشم یا پیشیگووه پیش؟ – مرغت را کیش گفته ام یا گربه ات را پیش؟ یعنی: مگر در حق تو چه بدی کرده ام؟