شرابا دوشوب

شرابا دوشوب – نظیر: به چاه ویل افتاده است.

شر ایش

شر ایش قالا قالا خیره دؤنر – ترجمه: شر به مرور تبدیل به خیر میشود.

شرعده اوتانماخ

شرعده اوتانماق یوخدور – نظیر: لا حیاء فی الدین.

شرع ظاهره حکم ائله ر

شرع ظاهره حکم ائله ر – ترجمه: شرع به ظاهر حکم میکند. نظیر: الظاهر عنوان الباطل.

شرع کسه ن بارماخ

شرع کسه ن بارماق آغریماز – نظیر: دستی که حکیم ببرد دیه ندارد.

شرعه گئده ن

شرعه گئده ن ئوز سؤزون دانیشار – نظیر: هر که تنها به قاضی رود راضی برگردد.

زحمتی مشاطه چکر

زحمتی مشاطه چکر، لذتی داماد آپاری – زحمت را مشاطه متحمل میشود و لذت نصیب داماد میگردد.

سّر ساخلاماق

سّر ساخلاماق ارلیقدور – ترجمه: راز نگهداشتن نشانه مردانگی است.

سّرون دئمه یارووا

سّرون دئمه یارووا / یارین دا بیر یاری وار – نظیر: سخن هیچ مسرای با راز دار / که او را بود نیز دمساز و یار.

زنجیر اصلان ایچوندور

زنجیر اصلان ایچوندور – نظیر: عار ناید شیر را از سلسله.

زورا داغلار دایانماز

زورا داغلار دایانماز – ترجمه: کوه ها نیز زور را تحمل نکنند.

آجی زیان

زیان آجی اولار – ترجمه: زیان تلخ است.

زیانین یاریسیندان قاییتماخ

زیانین یاریسیندان قاییتماق قازانجدور – نظیر: ضرر را از هر کجایش بگیری نفع است.

زرزمی، طنبی

زير زميده (زيرزمينده) اوتوروب طنبى يوخوسى گؤرمه – ترجمه: در زير زمين نشسته خواب تالار مبين.

زيرنانى گن باشی

زيرنانى گن باشيندان پوفلور – ترجمه: سورنا را از سر گشادش ميدمد.

زیگمه باخ

زیگمه باخ، حالیمی خبر آل – نظیر: رنگ رخسار خبر میدهد از سّر ضمیر.

زور قاپیدان گیرنده

زور قاپیدان گیرنده، داد باجادان قاچار – ترجمه: زور که از در وارد شد عدالت از روزنه فرار کند.

دادیملیخ، دویوملوخ

دادیملیقدیر، دویوملوق دگیل – ترجمه برای چشیدن خوبست نه برای سیر شدن.

دارتیلمامیش ده ن

دارتیلمامیش ده نی وار – نشیر: خیال مرافعه دارد.

دارقا عمیمدی

دارقا (داروغه) عمیمدی، دای نه غمیمدی – ترجمه: داروغه مرا عم است، دیگر چه مرا غم است.

دئدوغوندان تولکونونکی قالیب اللهه

دئدوغوندان تولکونونکی قالیب اللهه! – ترجمه: از قرار معلوم کار روباه با خداست! توضیح: شخصی با تیر و کمان و نیزه و یک سگ و یک قبضه تفنگ و یک جوال کاه میرفت. رفیقش پرسید کجا میروی؟ جواب داد: به شکار روباه. باز پرسید: اینهمه وسایل برای چیست؟ پاسخ داد: اول تیر و کمان را بکار میبرم. اگر موفق نشدم تفنگ را بکار میاندازم. اگر توفیق حاصل نشد سگ را رها میکنم. در صورتیکه روباه از دست سگ رها شد و در لانه اش وارد شد با نیزه مستاصلش میکنم و اگر لانه پر عرض و طول بود کاه را جلو لانه آتش میزنم تا مجبور به خروج گردد. رفیقش گفت: «دئدوغوندان…»

دادانانینان قودوران

دادانانینان قودوران بیر اولار – ویا: دادانانینان قودورانی ساخلاماق اولماز – نظیر: ترک عادت موجب مرض است.

دادانمیسان دولمییه

دادانمیسان دولمییه، بلکه بیر گون اولمییه – ترجمه: به دولمه عادت کرده ای، اگر روزی دولمه نبود چه خواهی کرد؟

داش اوسته اکین

داش اوسته اکین اولماز – نظیر: لاله بر سنگ نروید، گنه باران چیست.

داش داشا سؤکشه ر

داش داشا سؤکشه ر، دووار اولار – ترجمه: سنگ به سنگ تکیه میکند و دیوار به عمل میاید.

داش داشی سیندیرار

داش داشی سیندیرار (ویا: داشی داش سیندیرار) – ترجمه: سنگ است که قادر است سنگ را بشکند.

داش دوشدوغی بئرده…

داش دوشدوغی یئرده آغیر اولار – ترجمه: سنگ بجای خود سنگین است.

داشّاقلی خواجه!

داشّاقلی خواجه! – نظیر: کوسه ریش پهن!

داش قیه

داش قیه یه راست گلیب – نظیر: با همدیگر هم شاخ هستند. مناسب همدیگرند.

داشی وار یا قومی؟

داشی وار یا قومی؟ مراد آنکه: مگر چه عیبی دارد؟

داغدان قار حواله وئریر

داغدان قار حواله وئریر – ترجمه: برف از کوه میبخشد.

داغ داغا یئتیشمز

داغ داغا یئتیشمز آدم آدمه یئتیشه ر – تجمه و نشیر: کوه به کوه نمیرسد، آدم به آدم میرسد.

داغ ساتیب باغ آلیپ

داغ ساتیب باغ آلیپ – نطیر: کوه داده و باغ خریده.

داغ گره ک ییخیلا

داغ گره ک ییخیلا دره دولا – ترجمه: باید کوه فرو ریزد تا دره پر شود.

دالیدان آتیلان داش

دالیدان آتیلان داش توپوغا دگه ر – ترجمه: سنگی که از عقب انداخته شود به پاشنه خورد. نظیر: چراغ پشت روشنائی ندارد.

دالیسی قارلی داغا دایانیب

دالیسی قارلی داغا دایانیب – نظیر: پشت بندش آس است.

دالیسینا دییر پف

دالیسینا دییر پف، اییون گلیر مننن گلمه! = مراد آنکه فلانی خیلی متفرعن است.

داما داما

داما داما گؤل اولار – ترجمه و نظیر: قطره قطره جمع شود وانگهی دریا شود.

داما داما گؤل اولار، دادا دادا هئچ

داما داما گؤل اولار، دادا دادا هئچ – ترجمه: قطره قطره دریا شود اما اگر مرتبا مزه چیزی را بچشی تمام میشود.

دامارا باخاللار

دامارا باخاللار، قان آلاللار -ترجمه: به نسبت گشادى رگ خون ميگيرند.

دام اولمادون ائشيك اول

دام اولمادون ائشيك اول بارى – شخصى كه پس از باريدن باران سقف اطاقش چكه ميكرد رو به اطاقش گفت: خانه و بام كه نشدى، حداقل بيرون شو.

دام دووارین قولاغی

دام ديوارين قولاغى وار – نظير: ديوار گوش دارد.

دامنان داما گزه ن كوپک

دامنان داما گزه ن كوپگين بئلى سينار – سگى كه از بامى به بامى ميرود بالخره ميافتد و كمرش ميشكند.

دانيشماخ گوموشدن اولسا

دانيشماق گوموشدن اولسا، دانيشماماق قيزيلداندير – ترجمه: اگر سخن از سيم باشد خموشى طلاست.

دانيشيخلی آش

دانيشيقلى آش دادلى اولار (مراغى) – ترجمه: آش طى شده مزه ميدهد.

دانیشیخلی سؤز

دانيشيقلى سؤز داغلارى آشار – سخن مورد توافق از کوه ها هم عبور میکند.

سّر ساخلاماخ

سّر ساخلاماق ارلیقدور – ترجمه: راز نگهداشتن نشانه مردانگی است.

دانقير نه كه مانقير

دانقير نه كه مانقير – ترجمه: سيم سهل است كه پشيز نيز ندارم.

دووشان نه قدر ياتار

دووشان نه قدر ياتار او قدر چاپار – خرگوش هر قدر بخوابد همانقدر ميدود.

سّرون دئمه

سّرون دئمه یارووا / یارین دا بیر یاری وار – نظیر: سخن هیچ مسرای با راز دار / که او را بود نیز دمساز و یار.