یوخاری کند سو ایچر، اشاغی کند آند – ده بالا آب میخورد، ده پائین قسم. نظیر: آنانکه به آتش نزدیکترند بیشتر گرم میشوند.
دسته: امثال و اصطلاحات
یوخا قلم ایشلمز
یوخ-ا قلم ایشله مز – نظیر: المفلس فی امان الله. و یا: خر لخت را پالان نگیرند.
یوخسوللوخ عیب دگیل
یوخسوللوق عیب دگیل – نداری عیب نیست.
یوغورت قورتولاندان سورا
یوغورت قورتولاندان صونرا باتمانینان آلان چوخ اولار – بعد از اینکه ماست تمام شد خیلی ها پیدا میشوند که میخواهند آنرا من من بخرند.
یوکون یونگولی
یوکون یونگولی تز منزله چاتار – بار یبک زود به منزل میرسد.
یول حرامیسی اول
یول حرامیسی اول یولداش حرامیسی اولما – حرامی راه باش اما حرامی دوست نباش.
یولچی یولچیلن ساواشدی
یولچی یولچیلن ساواشدی ایتین گونی دوغدی – گدا با گدا دعوا کرد و بخت سگ آورد.
یوکون یونگولی
یوکون یونگولی تز منزله چاتار – بار یبک زود به منزل میرسد.
یوگورن آت
یوگورن آت آرپاسین آرتیرار – جو اسب تند رو را زیاد کنند.
یولچولوغا گئدن
یولچولوغا گئدن چؤلمگین دالیسیندا توتماز – نظیر: شتر دزدی و خم خم!
یولداش اولمگین ایسترم
یولداش ئولمگین ایسترم، قره چولمگین ایسترم – مرگ دوست را خواهم، چونکه دیزی سیاهش را خواهم.
یولدان چیخماخ
یولدان چیخماق عیب دگیل، یولا گلمه ماق عیبدیر – انحراف از راه عیب نیست آمدن براه درست عیب است.
یورت
یورت ییه سیز قالاندا دونقوز تپه یه چیخار – نظیر: ماه درخشنده چو پنهان شود / شب پره بازیگر میدان شود.
یورد ییه سیز قالاندا
یورت ییه سیز قالاندا دونقوز تپه یه چیخار – نظیر: ماه درخشنده چو پنهان شود / شب پره بازیگر میدان شود.
ائله ائله مه
ایله (ائله) ائلمه كه كؤرپى قالا چايين او تاييندا – كارى نكن كه پُل در آنسوى رودخانه بماند
یوخاری توپورسن
یوخاری توپورسن بیغدیر (بغدور)، اشاغی توپورسن صقل (سققل) – بالا تف کنی سبیل، پائین تف کنی ریش.نظیر: وسط گیر کرده ام.
یوخسوللوخ
یوخسوللوق عیب دگیل – نداری عیب نیست.
یومورتاوون ساری سى
یومورتاوون ساری سی یوخدور – اگر آدم از تو تخم مرغ بخرد زرده نخواهد داشت.
یوگورن آت
یوگورن آت ئوزونه قمچی یئدیتمز (یئدیرتمز) – اگر اسب تند رو باشد دلیلی نیست باو تازیانه بزنی.
یول حرامیسی
یول حرامیسی اول یولداش حرامیسی اولما – حرامی راه باش اما حرامی دوست نباش.
یولچی
یولچی یولچیلن ساواشدی ایتین گونی دوغدی – گدا با گدا دعوا کرد و بخت سگ آورد.
یولچولوغا گئدن
یولچولوغا گئدن چؤلمگین دالیسیندا توتماز – نظیر: شتر دزدی و خم خم!
یورولمامیش قاشیخدیر
يوولماميش قاشقدير – قاشق ناشسته است. نظير: دستش به عرب و عجم بند است.
ییپ اوستوندن ده
ييب، اوسنوندن ده سو ايچيب – هم خورده هم رويش آب هم نوشيده. نظير: از هضم رابع گذرانده است.
یولسوزی یولا تاپیشیر
یولسوزی یولا تاپیشیر – نظیر: بیدین را به دین حواله کن!
ییرسن؟
«ييرسن»ى خسته يه ديه للر – «ميخورى؟» را به مريض ميگويند. نظير: نيكوئى و پرسش؟
یولونان گدن
یولونان گئدن آزماز – نظیر: کس ندیدم که گم شد از ره راست.
یین آغیز
ييه ن آغيز ئورگشه ر -نظير: آنكه خورده خورده دانش درد ميكند. و يا: از نخورده بگير بده به خورده.
یین بیلمز
ييه ن بولمز دوغرايان بولر (مراغى) – كسى كه ميخورد نداند، كسى كه نان را تقسيم ميكند داند.
یومورتاسی ترسه دوشوب
یومورتاسی ترسه دوشوب – نظیر: کلافه شده است.
ییه ن اینن گییه ن
ييه ن اينن گييه نينكين الله يئتيره ر (ويا: بيجينن گيجينكين الله يئتيره ر) – نصيب خورنده و پوشنده را خدا رساند. نظير: ضامن روزى شده روزى رسان – چند بهر سوى دوم چون خسان.
یومورتاسی لخ
یومورتاسی لخله دی (لق اولدی) – تخمش لق شد.
یومورتاوون ساریسی
یومورتاوون ساری سی یوخدور – اگر آدم از تو تخم مرغ بخرد زرده نخواهد داشت.
یومروغی بیزه وورمازلار
يومروغى بيزه ويرمازلار – مشت به درفش نكوبند.
یوموشاخ یرین بلداری
يومشاق يئرين بئلداريدير – بيل زن اراضى شل است. در مورد اشخاصى بكار ميبرند كه زحمتى بخود نميدهند.
یولا نردووان
یولا نردبان قویاق – نظیر: سخن نردبان راه است.
ایله ایله
ائله ائله نه شيش يانسين نه كباب – كارى كن كه نه سيخ بسوزد و نه كباب.
.
اوشاخ قبری
ائله بير (ائله بیل) اوشاق قبريدور – مثل قبر بچه است. كفش بزرگ را تشبيه كنند. توضیح: در بعضی نقاط آذربایجان از تعبیر«ائله بیل» و در نقاط دیگر از تعبیر «ائله بیر» بمعنی «گویا، گوئی» استفاده میکنند.
اؤلى قبیردن خوتدییپ
ائله بير اؤلى (ئولو) قبردن خورتلويوب – مثل مرده اى است كه از قبر بيرون آمده باشد. اشخاص لاغر را تشبيه كنند.
ائله بیل بولوت آلتیندان آی چیخیپ
ائله بير بولوت آلتيندان آى چيخيب – چنان كز گوشه ابر سيه فام / كند يك قطعه از مه عرض اندام. مهرويان را تشبيه كنند.
ائله بیل بیر آلمانی…
ائله بير بير آلمانى ايكييه بؤلوبلر – مثل سيبى هستند كه نصف كرده اند. منظور اينكه خيلى شبيه همديگرند.
ائله بیل بیگلر بگی فراشی دیر
ائله بير بيگلر بيگى فراشيدير. مامورين مصر و سمج را تشبيه كنند.
ائله بيل داليسيجان آتلى قوور
ائله بير داليسيجان آتلى قوور – گوئى سواره در حال تعقيبش است. اشخاصيرا ميگويند كه در را بشدت ميكوبند و عجله دارند.
ائله بیر دالیسیجان آتلی قوور
ائله بير داليسيجان آتلى قوور – گوئى سواره در حال تعقيبش است. اشخاصيرا ميگويند كه در را بشدت ميكوبند و عجله دارند.
ائله بیل دوه دن زینقیروو آسلانیر
ائله بير دوه دن زينقيروو آسلانير – نظير: مانند فيل و فنجان هستند. مراد آنكه يكى قد بلند و ديگرى قد كوتاه است.
ائله بير دوه نعلبنده باخير
ائله بير دوه نعلبنده باخير – گوئى گاو به سراج نگاه ميكند. اشخاصى را كه غضب آلود نگاه كنند تشبيه نمايند.
ائله بير دده سينى ئولدورموش
.ائله (ایله) بير دده سينى ئولدورموشم – گوئى با هم پدر كشتگى داريم
ائله بير سامره يولچوسودى
ائله (ایله) بير سامره يولچوسودى – مثل اينكه گداى سامره است. با اين تشبيه به انسان هاى سمج اشاره ميكنند.
ائله بير سووا دوشموش سيچاندير
ائله بير سووا دوشموش سيچاندير – مثل موش آب كشيده است.
ائله بير قاريشقييه مينيب
ائله بير قاريشقييه مينيب – گوئى سوار مورچه شده است. منظور اينكه آمدنش خيلى طول ميكشد.
