حمامدان چیخانین اری

حمامدان چیخانین اری اولاسان، سفردن گله نین آروادی – ترجمه: شوهر زنی باشی که از حمام آمده و زن شوهری باشی که از سفر آمده.

حمامدن گلیرسن

حمامدن گلیرسن ارون ائوینه گئت، پالتار یوماقدان گلیرسن ده دون ائوینه گئت – ترجمه: اگر از حمام میائی بخانه شوهرت برو و اگر از لباسشوئی میائی به خانه پدرت برو.

حمامدن گلیرسن

حمامدن گلیرسن ارون ائوینه گئت، پالتار یوماقدان گلیرسن ده دون ائوینه گئت – ترجمه: اگر از حمام میائی بخانه شوهرت برو و اگر از لباسشوئی میائی به خانه پدرت برو.

حمام ساتیلدی

حمام ساتیلدی جانیم دا قورتولدی – نظیر: حاجی مُرد، شتر خلاص.

حنا چوخ اولسا

حنا چوخ اولسا ماتحته یاخارلار – ترجمه: حنا که فراوان شد به ماتحت بندند.

حناسی نین رنگی

حناسی نین رنگی قالمییب – ترجمه و نظیر: حنایش رنگی ندارد.

حیاسی اولمییانین

حمدی اوخومامیش، سوره یه باشلیر – حمد را نخوانده، شروع بخواندن سوره (سوره توحید) میکند.

حیاسی اولمییانین

حیاسی اولمییانین ایمانی دا اولماز – نظیر: کسیکه حیا ندارد ایمان نیز ندارد.

حیوان آریخلیخدان اوزولور

حیوان آریخلیقدان اوزولور، انسان یوغونلوقدان – ترجمه: حیوان از فرط لاغری بمیرد و انسان از فرط چاقی.

خير سؤيله مزه

خير سؤيله مزه دئديلر خير سؤيله سفردن قاييداندا سنه بير دون وئراق، دئدى بلكه قاييتمادوز؟!

خيرون قاپوندا

خيرون قاپوندا قالسين! – نظير: سرت را بخورد!

خيرى اولسيدى

خيرى اولسيدى آدين قويارديلار خيرالله – اگر خيرى داشت اسمش را ميگذاشتند خيرالله.

خيبر قلعه سين

خيبر قلعه سين فتح ائله ميسن؟ – مگر قلعه خيبر را فتح كرده اى؟!

خير ايسته قونشووا

خير ايسته قونشووا، خير گلسين باشووا – براى همسايه خواهان خير شو تا خير ببينى.

خيرى اولسيدى

خيرى اولسيدى آدين قويارديلار خيرالله – اگر خيرى داشت اسمش را ميگذاشتند خيرالله.

چيخان قان

چيخان قان داماردا قالماز – خون خارج شدنى (زيادى) در رگ نماند.

چيگ اتده ن

چيگ اتده ن ننه ده بيزاردير بالا دا – از گوشت خام هم مادر بيزار است و هم فرزند. مراد آنكه هيچكس علاقه نشان نميدهد گوشت خامى را كه از بازار رسيده بشويد، پاك كند و ببُرد.

چيگنيمين ياماغى

چيگنيمين ياماغى دگيل – وصله دوشم نيست. نظير: وصله ناجور است.

چيگ نخود

چيگ نخود آغزيندا ايسلانماز – نخود خام در دهانش خيس نميشود. رجوع شود به: آغزيندا لپه…

چينه دانى بوشدی

چينه دانى بوشدور – چينه دانش خاليست. نظير: چنته اش خاليست.

جیبیم کیمین

جیبیم کیمین تانیرام – ترجمه: مثل جیبم خوب میشناسمش. ن: جیکک و بوککون…

جیبیمین پامبیخلاری

جیبیمین پامبوقلاری الیمه گلیر – ترجمه: پنبه های جیبم بدستم میایدو بمعنی: جیبم را تار عنکبوت گرفته.

جیس مادیان

جیس مادیان بالانی دؤشونده ساخلار – ترجمه: این را شما ترجمه کنید!!

جیککین، بوککون

جیککین، بوککون تانیرام (یا: جیک و بوککونه بلدم) – چنان میشناسمش که فرنگی ساعتش را نشناخته.

توبه توخلوخدان

توبه توخلوقدان چیخار دعوا یوخلوقدان – توبه از بی نیازی است و دعوا بخاطر آزمندی.

تورپاخدان سس

تورپاقدان سس چیخماز – از خاک آوازی بر نیاید. نظیر: بر نیاید ز کشتگان آواز.

توخ دییه ر آجالمارام

توخ دییه ر آجالمارام، آج دییه ر توخالمارام – سیر گوید گرسنه نخواهم شد و گرسنه گوید سیر نخواهم شد.

توخون آجدان

توخون آجدان خبری اولماز – سیر از حال گرسنه خبردار نیست.

توخی ترپتمه

توخی ترپتمه، آجی دیندیرمه – با آدم سیر کاری نداشته باش، آدم گرسنه را به صحبت نگیر.

توسباغا قینیندان چیخدی

توسباغا قینیندان چیخدی قینین بگنمدی – لاک پشت از غلافش بیرون آمد غلافش را نپسندید.

توکی دیریلیب

توکی دیریلیب – «مویش زنده شده» بمعنی: آبی زیر پوستش دویده.

تولانبارچی

تولانبارچی اشّگی، گلابتون نوختا – نظیر: سگ گر و قلاده زر ویا: سر کچل و عرقچین.

تولانبار دامیندا

تولانبار دامیندا لاله – بام تون و گل لاله. نظیر: طاوس و خانه دهاتی!

تولکونونکی قالیب اللهه!

تولکونونکی قالیب اللهه! – ترجمه: از قرار معلوم کار روباه با خداست! توضیح: شخصی با تیر و کمان و نیزه و یک سگ یک قبضه تفنگ و یک جوال کاه میرفت. رفیقش پرسید کجا میروی؟ جواب داد: به شکار روباه. باز پرسید: اینهمه وسایل برای چیست؟ پاسخ داد: اول تیر و کمان را بکار میبرم. اگر موفق نشدم تفنگ را بکار میاندازم. اگر توفیق حاصل نشد سگ را رها میکنم. در صورتیکه روباه از دست سگ رها شد و در لانه اش وارد شد با نیزه مستاصلش میکنم و اگر لانه پر عرض و طول بود کاه را جلو لانه آتش میزنم تا مجبور به خروج گردد. رفیقش گفت: «دئدوغوندان…»

تولانین سفیهی

تولانین سفیهی اودور که توتدوغون بوراخا قاچانا یوگوره – سگ ابله آنست که صیدش را رها کرده عقب فراری بدود.

تولکی تولکی یه بویورور

تولکی تولکی یه بویورور، تولکی ده قویروغونا – روباه به روباه میفرماید، روباه هم به دمش.

تولکی وار باش قوپاردار

تولکی وار باش قوپاردار، قورد فقط بدنام دی – بسی روبهانی که کله میکنند ولی نام گرگ به بدی مشهور شده است.نظیر: دزد ناگرفته سلطان است.

تولکی نین ایکی قاپی سی

تولکی نین ایکی قاپی سی اولار، بیریندن برکه قویسالار اوبیریندن اکیله ر – لانه روباه را دو در است اگر از یکی تحت فشار قرارگیرد از در دوم فرار کند.

تولکی نین شاهدی

تولکی نین شاهدی قویروغودی – دم روباه شاهد روباه است.

بیر آز دا سن یه

بیر آز دا سن یه، من موغولداییم – کمی هم تو بخور من میو میو کنم. توضیح: روزی یک نفر آبگوشت را تلیت میکند و تا میاید لقمه اول را بخورد گربه خانه نزدیکش میاید و میو میو میکند طوریکه آن شخص مجبور میشد لقمه اولش را به گربه بدهد. لقمه دوم و سوم و چهارم هم همینطور نصیب گربه میشود بدون اینکه آن شخص هنوز لقمه اولش را هم بخورد. بدین جهت آن شخص میگوید: «کمی هم تو بخور و من میو میو کنم.»

بؤیوک کؤرپو ده

بؤیوک کؤرپو ده اولسا اوستونده گئماق اولماز – ترجمه: ولو بزرگان پل هم باشند نباید از روی آنان گذشت.

بؤیوکلرده زور اولار

بؤیوکلرده زور اولار، یالان اولماز – بزرگان زور گویند اما دروغ نگویند.

بؤیوگه بؤیوک دییبلر

بؤیوگه بؤیوک دییبلر، کیچیگه کیچیک – ترجمه: بزرگ را «بزرگ» گویند کوچک را «کوچک».

بؤیوگون تانیمییان

بؤیوگون تانیمییان تاریسن دا تانیماز – ترجمه: کسیکه بزرگش را نشناسد، خالقش را نیز نخواهد شناخت.

پیشیک آسقیردی

پیشیک آسقیردی صبر گلدی – گربه عطسه کرد صبر آمد. نظیر خر گوزید و کرایه باطل شد.

پیشیک ئولدورور

پیشیک ئولدورور گؤز قورخودور – گربه میکشد تا مردم را بترساند.

پیشیک ائوده ن چیخاندا

پیشیک ائوده ن چیخاندا سیچانلار باش قوپاردی – وقتی گربه از خانه بیرون رود موشها کله میکنند.

پیشیک بالاسین

پیشیک بالاسین ایسته دیغیندان ییه ر – گربه بچه اش را از فرط محبت میخورد.

پیشیک پیشیگی نوودان

پیشیک پیشیگی نوودان (ناودان) اوسته ایشه توتار – گربه گربه را روی ناودان بکار میگیرد. مقصود آنکه ارباب رجوع هیچوقت زمان و مکان را مراعات نمیکنند.

پیشیک ده ده سی

پیشیک ده ده سی خیرینه سیچان توتماز – گربه بخیر بابایش موش نمیگیرد. منظور اینکه بندرت کاری صرفا برای رضای خدا انجام میگیرد.