حمامدان چیخانین اری اولاسان، سفردن گله نین آروادی – ترجمه: شوهر زنی باشی که از حمام آمده و زن شوهری باشی که از سفر آمده.
دسته: امثال و اصطلاحات
حمامدن گلیرسن
حمامدن گلیرسن ارون ائوینه گئت، پالتار یوماقدان گلیرسن ده دون ائوینه گئت – ترجمه: اگر از حمام میائی بخانه شوهرت برو و اگر از لباسشوئی میائی به خانه پدرت برو.
حمامدن گلیرسن
حمامدن گلیرسن ارون ائوینه گئت، پالتار یوماقدان گلیرسن ده دون ائوینه گئت – ترجمه: اگر از حمام میائی بخانه شوهرت برو و اگر از لباسشوئی میائی به خانه پدرت برو.
حمام ساتیلدی
حمام ساتیلدی جانیم دا قورتولدی – نظیر: حاجی مُرد، شتر خلاص.
حنا چوخ اولسا
حنا چوخ اولسا ماتحته یاخارلار – ترجمه: حنا که فراوان شد به ماتحت بندند.
حناسی نین رنگی
حناسی نین رنگی قالمییب – ترجمه و نظیر: حنایش رنگی ندارد.
حیاسی اولمییانین
حمدی اوخومامیش، سوره یه باشلیر – حمد را نخوانده، شروع بخواندن سوره (سوره توحید) میکند.
حیاسی اولمییانین
حیاسی اولمییانین ایمانی دا اولماز – نظیر: کسیکه حیا ندارد ایمان نیز ندارد.
حیوان آریخلیخدان اوزولور
حیوان آریخلیقدان اوزولور، انسان یوغونلوقدان – ترجمه: حیوان از فرط لاغری بمیرد و انسان از فرط چاقی.
خير سؤيله مزه
خير سؤيله مزه دئديلر خير سؤيله سفردن قاييداندا سنه بير دون وئراق، دئدى بلكه قاييتمادوز؟!
خيرون قاپوندا
خيرون قاپوندا قالسين! – نظير: سرت را بخورد!
خيرى اولسيدى
خيرى اولسيدى آدين قويارديلار خيرالله – اگر خيرى داشت اسمش را ميگذاشتند خيرالله.
خيبر قلعه سين
خيبر قلعه سين فتح ائله ميسن؟ – مگر قلعه خيبر را فتح كرده اى؟!
خير ايسته قونشووا
خير ايسته قونشووا، خير گلسين باشووا – براى همسايه خواهان خير شو تا خير ببينى.
خيرى اولسيدى
خيرى اولسيدى آدين قويارديلار خيرالله – اگر خيرى داشت اسمش را ميگذاشتند خيرالله.
چيخان قان
چيخان قان داماردا قالماز – خون خارج شدنى (زيادى) در رگ نماند.
چيگ اتده ن
چيگ اتده ن ننه ده بيزاردير بالا دا – از گوشت خام هم مادر بيزار است و هم فرزند. مراد آنكه هيچكس علاقه نشان نميدهد گوشت خامى را كه از بازار رسيده بشويد، پاك كند و ببُرد.
چيگنيمين ياماغى
چيگنيمين ياماغى دگيل – وصله دوشم نيست. نظير: وصله ناجور است.
چيگ نخود
چيگ نخود آغزيندا ايسلانماز – نخود خام در دهانش خيس نميشود. رجوع شود به: آغزيندا لپه…
چينه دانى بوشدی
چينه دانى بوشدور – چينه دانش خاليست. نظير: چنته اش خاليست.
جیبیم کیمین
جیبیم کیمین تانیرام – ترجمه: مثل جیبم خوب میشناسمش. ن: جیکک و بوککون…
جیبیمین پامبیخلاری
جیبیمین پامبوقلاری الیمه گلیر – ترجمه: پنبه های جیبم بدستم میایدو بمعنی: جیبم را تار عنکبوت گرفته.
جیس مادیان
جیس مادیان بالانی دؤشونده ساخلار – ترجمه: این را شما ترجمه کنید!!
جیککین، بوککون
جیککین، بوککون تانیرام (یا: جیک و بوککونه بلدم) – چنان میشناسمش که فرنگی ساعتش را نشناخته.
توبه توخلوخدان
توبه توخلوقدان چیخار دعوا یوخلوقدان – توبه از بی نیازی است و دعوا بخاطر آزمندی.
تورپاخدان سس
تورپاقدان سس چیخماز – از خاک آوازی بر نیاید. نظیر: بر نیاید ز کشتگان آواز.
توخ دییه ر آجالمارام
توخ دییه ر آجالمارام، آج دییه ر توخالمارام – سیر گوید گرسنه نخواهم شد و گرسنه گوید سیر نخواهم شد.
توخون آجدان
توخون آجدان خبری اولماز – سیر از حال گرسنه خبردار نیست.
توخی ترپتمه
توخی ترپتمه، آجی دیندیرمه – با آدم سیر کاری نداشته باش، آدم گرسنه را به صحبت نگیر.
توسباغا قینیندان چیخدی
توسباغا قینیندان چیخدی قینین بگنمدی – لاک پشت از غلافش بیرون آمد غلافش را نپسندید.
توکی دیریلیب
توکی دیریلیب – «مویش زنده شده» بمعنی: آبی زیر پوستش دویده.
تولانبارچی
تولانبارچی اشّگی، گلابتون نوختا – نظیر: سگ گر و قلاده زر ویا: سر کچل و عرقچین.
تولانبار دامیندا
تولانبار دامیندا لاله – بام تون و گل لاله. نظیر: طاوس و خانه دهاتی!
تولکونونکی قالیب اللهه!
تولکونونکی قالیب اللهه! – ترجمه: از قرار معلوم کار روباه با خداست! توضیح: شخصی با تیر و کمان و نیزه و یک سگ یک قبضه تفنگ و یک جوال کاه میرفت. رفیقش پرسید کجا میروی؟ جواب داد: به شکار روباه. باز پرسید: اینهمه وسایل برای چیست؟ پاسخ داد: اول تیر و کمان را بکار میبرم. اگر موفق نشدم تفنگ را بکار میاندازم. اگر توفیق حاصل نشد سگ را رها میکنم. در صورتیکه روباه از دست سگ رها شد و در لانه اش وارد شد با نیزه مستاصلش میکنم و اگر لانه پر عرض و طول بود کاه را جلو لانه آتش میزنم تا مجبور به خروج گردد. رفیقش گفت: «دئدوغوندان…»
تولانین سفیهی
تولانین سفیهی اودور که توتدوغون بوراخا قاچانا یوگوره – سگ ابله آنست که صیدش را رها کرده عقب فراری بدود.
تولکی تولکی یه بویورور
تولکی تولکی یه بویورور، تولکی ده قویروغونا – روباه به روباه میفرماید، روباه هم به دمش.
تولکی وار باش قوپاردار
تولکی وار باش قوپاردار، قورد فقط بدنام دی – بسی روبهانی که کله میکنند ولی نام گرگ به بدی مشهور شده است.نظیر: دزد ناگرفته سلطان است.
تولکی نین ایکی قاپی سی
تولکی نین ایکی قاپی سی اولار، بیریندن برکه قویسالار اوبیریندن اکیله ر – لانه روباه را دو در است اگر از یکی تحت فشار قرارگیرد از در دوم فرار کند.
تولکی نین شاهدی
تولکی نین شاهدی قویروغودی – دم روباه شاهد روباه است.
بیر آز دا سن یه
بیر آز دا سن یه، من موغولداییم – کمی هم تو بخور من میو میو کنم. توضیح: روزی یک نفر آبگوشت را تلیت میکند و تا میاید لقمه اول را بخورد گربه خانه نزدیکش میاید و میو میو میکند طوریکه آن شخص مجبور میشد لقمه اولش را به گربه بدهد. لقمه دوم و سوم و چهارم هم همینطور نصیب گربه میشود بدون اینکه آن شخص هنوز لقمه اولش را هم بخورد. بدین جهت آن شخص میگوید: «کمی هم تو بخور و من میو میو کنم.»
بؤیوک کؤرپو ده
بؤیوک کؤرپو ده اولسا اوستونده گئماق اولماز – ترجمه: ولو بزرگان پل هم باشند نباید از روی آنان گذشت.
بؤیوکلرده زور اولار
بؤیوکلرده زور اولار، یالان اولماز – بزرگان زور گویند اما دروغ نگویند.
بؤیوگه بؤیوک دییبلر
بؤیوگه بؤیوک دییبلر، کیچیگه کیچیک – ترجمه: بزرگ را «بزرگ» گویند کوچک را «کوچک».
بؤیوگون تانیمییان
بؤیوگون تانیمییان تاریسن دا تانیماز – ترجمه: کسیکه بزرگش را نشناسد، خالقش را نیز نخواهد شناخت.
پیشیک آسقیردی
پیشیک آسقیردی صبر گلدی – گربه عطسه کرد صبر آمد. نظیر خر گوزید و کرایه باطل شد.
پیشیک ئولدورور
پیشیک ئولدورور گؤز قورخودور – گربه میکشد تا مردم را بترساند.
پیشیک ائوده ن چیخاندا
پیشیک ائوده ن چیخاندا سیچانلار باش قوپاردی – وقتی گربه از خانه بیرون رود موشها کله میکنند.
پیشیک بالاسین
پیشیک بالاسین ایسته دیغیندان ییه ر – گربه بچه اش را از فرط محبت میخورد.
پیشیک پیشیگی نوودان
پیشیک پیشیگی نوودان (ناودان) اوسته ایشه توتار – گربه گربه را روی ناودان بکار میگیرد. مقصود آنکه ارباب رجوع هیچوقت زمان و مکان را مراعات نمیکنند.
پیشیک ده ده سی
پیشیک ده ده سی خیرینه سیچان توتماز – گربه بخیر بابایش موش نمیگیرد. منظور اینکه بندرت کاری صرفا برای رضای خدا انجام میگیرد.
