سن ایچین یه من قابیغین گمیریم. ماخوذ از داستان نوکری است که خربزه را نازک قاچ میکرد و خدمت ارباب میبرد و خودش ته مانده پوست خربزه را میخورد.
دسته: امثال و اصطلاحات
چوخ گولن
چوخ گوله ن چوخ آغلار – کسی که زیاد بخندد زیاد گریه کند.
لای لای
سن کی لای لای باشاریسان، نیه ئوزوون یوخون توتمور؟ – تو که لالائی بلدی چرا خودت نمیخوابی؟ نظیر: گر تو بهتر میزنی، بستان بزن!
هاداران پاداران
هاداران پاداران دانیشیر – نظیر: پرت و پلا میگوید.
بابا دگیل
بابا دیی، وبادی – بابا نگو وبا بگو.
سققلیم یوخدی
سققلیم (ساققالیم) یوخدی (یوخدور)، سؤزومه قولاغ آسمیرلار – ریش ندارم و بخاطر همین به حرفم گوش نمیکنند.
چونکی اولدون دگیرمانچی
چونکی اولدون دگیرمانچی، چاغیر گلسین دن کوراوغلو – نظیر: خود کرده را تدبیر نیست!
بو حنا
بو حنا (خینا) او حنالارا بنزه مز – این حنا از آن حنا ها که میشناسی نیست!
دونیانی بوغدا توتسا
دونیانی بوغدا توتسادا کهلیگین روزیسی چینقیلدیر – یعنی بعضی ها هستند که دنیا پر از نعمت هم بشود نصیب آنها چیزی بیشتر از نان و پنیر نیست.
آتین اؤلومو
آتين ئولومی آرپادان اولسون – کاش مرگ اسب از فرط جو خوردن باشد!
قویونون دیبی
قويونون گره ك ديبينده سويو اولا! – چاه باید در ته اش آب داشته باشد.
سويو بولانديرير
سويو بولانديرير باليق توتا! – آب را گل آلود میکند تا ماهی بگیرد!
سو آیدینلیق دیر
سو آیدینلیق دیر (آیدینلیخدی) – ریختن آب چیز خوش یمنی است.
تویدان سورا
تویدان صونرا ناغارانین فایداسی اولماز – منظور: ساز و اواز بعد از عروسی بی فایده است. ن. تویدان سورا حنا…
toydan sora
دادلی سؤز
دادلی سؤز جان آرزوسو، دادسیز سؤز باش آغریسی – حرف شیرین آرزوی جان است و حرف تلخ درد سر.
دادمامیسان قاز اتینی
دادمامیسان قاز اتینی، نه بیلیرسن لذّتینی؟ – تو گوشت غاز را نچشیده ای، البته لذتش را نمیدانی!
دوستوم منی یاد ائله سین
دوستوم منی یاد ائله سین ، بیر ایچی بوش گیردکانلا – کاش دوست ما را یاد کند، حتی با یک گردوی تو خالی!
بیگ وئره ن آت
بَی وئره ن آتین دیشله رینی سایمازلار – دندان های اسبی را که هدیه داده باشند، نمیشمارند.
یاخینا گلمه
یاخینا گلمه اییین گلیر ، اوزاغا گئتمه جانیم چیخیر – نزدیک نیا که بو میدهی، دور نرو که دوری ات مرا از پا در میاورد.
یومورتا…
یومورتاسیندان چیخمامیشدان باش یاریر – از تخم مرغ بیرون نیامده سر مردم را میشکند.
قویونی قازان
قویونو قازان گن قازار ، درین قازار ، اؤزونه قازار – کسی که چاه ترا می کند، چاه بزرگی می کند، چاه عمیقی می کند و برای خودش می کند.
آغاج گؤره نده
آغاج گؤره نده٫ هیز ایت قاچار – سک پررو وقتی چوب را ببیند پا به فرار میگذارد.
آغ یارما
آغ یارما٬ قارا گون اوچوندور – گندم سفید برای روز سیاه است.
کاسیب گییسه
کاسیب گییسه دییه رلر هاردان تاپدین ، دولتدی (دولتلی) گییسه دییه رلر مبارکدیر – آدم فقیر چیز نوی بپوشد میگویند از کجا پیدا کردی؟ آدم پولدار اگر لباس جدیدی بپوشد میگویند مبارک باشد!
آشاغیدا اگلشمیر
آشاغی دا ایله شمیر ، یوخاریدا یئر یوخدو – پائین نمی نشیندّ بالا هم جا نیست.
کاسیبین سؤزی
کاسیبین سؤزو ، یورغونون گؤزو – حرف آدم فقیر مثل چشمان آدم خسته است.
یئر برک اولاندا
یئر برک اولاندا ئوکوز ئووکوزدن اینجی یر – زمین که سفت باشد گاو از گاو می رنجد.
یاغ یؤغورتداندی
یاغ یؤغورتداندی،یؤغورت یاغدان – کره از ماست بعمل اید و ماست از کره.
قونشی قونشویا
قونشی قونشویاباخارجانینی اودایاخار – نظیر: خلق را تقلیدشان بر باد داد، ای دو صد لعنت بر این تقلید باد.
علی بؤرکون ولی یه
علی بؤرکون ولی یه، ولی بؤرکون علی یه – کلاه علی به سر ولی، کلاه ولی به سر علی.
چالمادان اوينور
چالمادان اوينور (چالمامیشدان اوینور) = (تحت اللفظی: نزده ميرقصد): موسیقی شروع نشده، می رقصد. مراد آنکه مثل اینکه مدتها منتظر همین بود. به كسى گفته ميشود كه كارى را بدون خواهش و تمنا و ناز و منت انجام دهد.
Çalmadan oynur.
یاس ییه سی
یاس ییه سی اوغونوب، یاسا گلن اوغونمییپ! – صاحب عزا آرام شده، مهمانی که به عزاداری آمده ول کن نیست! نظیر: کاسه داغ تر از آش.
آغیر اوتور
آغیر اوتور باتمان گل – منظور اینکه زیاد پر حرفی نکن بلكه رفتار بیش از حد با طمانینه و سنگینی از خود نشان بده. این مثل بیشتر با یک لحن طنز آميز گفته میشود به این معنی كه اگر چه نیازی و دلیلی برای این رفتار سنگین نیست اما خودت را طوری نشان بده که گویا خیلی آدم متین و سنگینی هستی تا از تو حساب ببرند.
بال چؤره ک
ایستیرسن بال چؤره ک، آل الووه بئل کوره ک – نظیر: هر که را طاووس باید جور هندوستان کشد.
یازان سن
یازان سن، پوزان سن، کیم دییر یالانسان! – منظور اینکه خودت مینویسی و خودت پاک میکنی یعنی اختیار همه چیز در دست توست حالا چه کسی میتواند بگوید که دروغ میگوئی و حق بجانب تو نیست؟!
یارانین قانی
یارانین قورویار قانی، گینه قالار قاسناغی،. نظیر مثل فارسی: زخم به گردد ولی ماند نشانش سالها.
سؤز وار داغا چیخاردار
سؤز وار داغا چیخاردار، سؤز وار داغدان اندیرر – منظور اینکه: بفرما و بنشین و بتمرگ همه به یک معنا هستند ولی تاثیرشان کاملا متفاوت است.
سور دره یه
آقا دییر سور دره یه، سن ده سور دره یه! – ارباب که میکوید بزن به دره، تو هم بزن به دره! – منظور اینکه هر دستوری که شد باید اجرا کنی (این مثل بیشتر بصورت طنز و در تنقید اطاعت کورکورانه استفاده میشود).
آلاداغ، بالاداغ
آلاداغدا يير، بالاداغدا س..چير – منظور اينكه زندگى بى خيال و بدون نگرانى دارد، هر جا خواست ميماند و ميرود و هر چه خواست ميكند.
واری اولان
واری اولان تاخار یوخو اولان باخار – کسی که دارد استفاده می کند کسی که ندارد تماشا میکند. نظیر: دارندگی و برازندگی.
اوشاغا
اوشاغا ایش دیه، دالیسیجان گئت – به معنی: کار سپردن به بچه کار خود را زیاد کردن است.
سوغان
سوغان یئمه میسن، ایچون نییه گؤینور؟ – نظیر: آن را که حساب پاک است از محاسبه چه باک است.
سؤز وار…
سؤز وار خلق ایچینده، سؤز وار حلق ایچینده – نظیر: هر سخن جائی و هر نکته مقامی دارد.
منه سو چیخماز
منه سو چیخماز، سنه پول کی چیخار! – از این کار آب گیر من نمیاید، اما پول که گیر تو میاید! گویند حاجی میرزا آغاسی صدر اعظم محمد شاه قاجار به حفر قناتی امر داده بود. روزی که به بازدید چاه ها رفت مقنی گفت کندن چاه در این منطقه بی حاصل است چون این زمین آب ندارد. حاجی جواب داد آب گیر من نمیاید اما پول که گیر تو میاید!
دوز آدام…
دوز آدام حیدر تکیه سینده نی نیر ؟ – آدم درست و حسابی در حیدر تکیه سی چکار دارد؟
زمان قاجارها محله (حیدر تکیه سی) درخیابان ثقه الاسلام بین پل گاری و مقبره الشعرا مرکز تجمع روسپیان بود و ادم های معتبرازآنجا عبور نمی کردند.این مثل زمانی مطرح میشود که گفتاروکردار کسی ضد هم باشد.
– رضا جنتی راد، فیس بوک
هر ايته بير سوموك
هر ايته بير سوموك بورجوم وار -،به هر سگى يك استخوان بدهكارم. اين مثل را در اهانت به طلبكار سمج گويند.
– رضا جنتى راد
یاخینداکی علف
یاخینداکی علف ، اوزاخداکی آرپادان یاخشیدیر(و یا:اوزاق یئرین آرپاسیندان ، یاخین یئرین سامانی یاخشیدیر) – نظیر: سیلی نقد به از حلوای نسیه.
ایت الیندن…
ایت الینّن (الیندن) سوموک گمیرمخ اولمور! – نمیشود دست به کاری زد از بس که مردم تقلید میکنند.
یاغیشدان دولویا
یاغیشدان قورتولوپ دولویا دوشدوک – نظیر: از چاه درآمده توی چاله افتادیم.
یانسین چراغی
یانسین چراغی، گلسین ایشیغی – چراغش روشن باشد، نورش بر دوام باشد.