امثال و لغات ترکی آذری ایران

نادری تختینده گؤروب – نادر شاه را بر تخت سلطنتش ديده است، مراد آنکه از عهد قدیم مانده است.

ناشیلیغی منیم باشیمدا چیخاردیر – دلاکی را در سر کچل من یاد میگیرد.

نوودانا (ناودانا) مینماق شوقوندان دوشدوم – دیگر از شوق سوار شدن به ناودان افتادم. روزی ملا نصرالدین سوار ناودان شد. بدیهی است که بزمین افتاد و دست و پایش شکست. وقتی که زنش بر بالین وی رسید و زبان به توبیخ گشود ملا تئی حرفش دویده گفت: ای زن، هیچ مگو که دیگر از شوق سوار شدن به ناودان افتادم.

نبضی منیم الیمده دیر – نبضش در دست من است.

نئجه باخیم گؤزوم گلین گؤزونه اوخشاسین؟ – چگونه نگاه كنم تا چشمم شبيه چشم عروس خانم باشد؟ نظیر: با هر سازی برقصم باز قبول نداری.

نخنكچى صاحب سلیقه اولار، قلبی ده شیشه دن نازک – ناخنکی (چشته خور) خوش سلیقه است، زود رنج هم هست. نخنکچی (ناخنکی، چشته خور) کسی را گویند که بجای خریدن جنس با نوک انگشت آنرا میچشد و مظنه اش را پرسیده رد میشود. مجازا به چشته خور نیز میگویند.

نرخین خبر آلمیر – نرخش را نمیپرسد.

نردبانی پله پله چیخاللار – نظیر: نردبان پله پله.

نسیه چاخیر ایکی یول کیفلندیره ر – شراب نسیه دو بار مستی آورد.

نسیه گیرمز کیسه یه – نسیه دسترس نمیشود (مورد قبول نیست).

نفس حقدندیر – نفس از حق است.

نفسی ایسّی یئردن گلیر – نفسش از جای گرم میاید.

نه قدر اوزاق اولسا یول یاخشیدیر، نه قدر یامان اولسا ائل (ایل) – ولو دور باشد راه چیز خوبی است، و لو بد باشد خویشاوند خوب است.

نه قدر قوجا اولسا مین جوانا دگر – نظیر: بدین شکستگی ارزد به صد هزار درست.

نقدی الدن وئرمه – نقد را از دست نده.

نوبه بیزه یئتیشنده یا حریفین پولی قورتولار یا چراغین پیی – وقتی نوبه بما میرسد یا پول حریف تمام میشود یا روغن چراغ.

نوشادوری برکدیر – نشادرش تند است (ماخوذ از داستان ملا نصرالدین).

نه اکرسن اونی بیچرسن – – نظیر: ای نور چشم من بجز از کشته ندروی (حافظ).

نه اومورسان باجوندان، باجون ئولور آجیندان – نظیر: کف دست که مو ندارد. چه میخواهند از او.

نه بالین ییه ره م، نه ده بلاسین چکره م – نظیر: نه شیر شتر نه دیدار عرب.

نه حمام، نه طاس؟ – نظیر: چه کشکی، چه پشمی؟

نه خورگین (خوراکین) آدام خوراکیدیر نه ناخوشلوغون آدام ناخوشلوغودور – مریضی به پزشک مراجعه و اظهار کرد: حکیم باشی، مو های ریشم درد میکند. پزشک پرسید: ناها را چه خورده ای؟ مریض جواب داد: نان و یخ. پزشک در حالیکه سرش را تکان میداد گفت: نه خوراکت خوراک آدم است و نه بیماریت!

نه دیندن گئچر نه دیناردان – نظیر: هم خدا را میخواهد و هم خرما را.

نه قاییریرام دریادا چاغیرام یا خضر یا الیاس – نظیر: چکار دارم زیر پای شتر بخوابم تا خواب آشفته ببینم؟!

نه نه سینین امجگین کسن دیر – سینه مادرش را هم میتواند ببُرد.

نه نه سینه نا محرمدیر – نظیر: ولد الزنای صحیح النسب است.

نه نه م منی داغ اوسته دوغوب – مادرم مرا بالاى كوه زاييده، نظیر: صندوق سر کسی نیستم.

نه نون وئره ن اولسیدی یئددی ایللیق سرکه سی اولمازدی – اگر مادرت بخشنده بود سرکه هفت ساله نمیداشت. توضیح: شخصی به مادرش مراجعه کرده گفت: یکی از رفقایم تقاضا دارد که یک بطری از آن سرکه هفت ساله ات را برایش بدهی. مادر گفت: «نه نون وئره ن اولسیدی…»

نه یاتدیم نه یوخی گؤروم – مگر خوابیدم که خواب هم ببینم؟!

نه یاتدوق نه اوزاندوق، حاضر اوغلان قازاندوق – نه خوابیدیم و نه دراز کشیدیم، اما یک پسر آماده نصیبمان شد!

نه یئر قبول ائلیر نه گؤی – نه زمین قبولش دارد نه آسمان.

نیزه ویراندور – نظیر: چشته خور است. کلاش است.

نیت هارا، منزل اورا – نیت هر کجا باشد منزل آنجاست.