امثال و لغات ترکی آذری ایران

گئتمه گؤزومدن، گئدرم ئوزومدن – از من دور نيافت و گرنه از خود بيخود ميشوم. مراد آنکه تحمل دوری از تو را ندارم.

گئج گلدى، تئز ئورگشدى – دير آمد و زود ياد گرفت! به هر دو معناى مثبت و كنايه آميز بكار برده ميشود.

گئجه سول یاتان سحر ساغ قالخار – کسی که شب طرف چپش بخوابد صبح طرف راستش بیدار شود.

گئجه قره، گئچی قره – شب سیاه است و بُز سیاه است. مراد آنکه در تاریکی همه چیز سیاه جلوه میکند.

گئجه گل، وجه گل – شب بیا و به درد بحور. نظیر: دیر آی و درست آی.

گئجه نین ایشی سحره تاپیلمیش اولار – کاری که شب انجام گیرد صبح روز بعئ باز یافته است (یعنی در جیبت میماند).

گیجییه ن گئدیر، آجییه ن گلیر – نظیر: یکدک نشد که بی سر خر زندگی کنیم.

کاسبی دوه اوسته بووه سانجار – ترجمه: درویش را روی شتر رتیل گزد. نشیر: محنت زده را ز هر طرف سنگ آید.

گیجییه ن گئدیر، آجییه ن گلیر – نظیر: یکدک نشد که بی سر خر زندگی کنیم.

کاسب چراغین یاندیرار، دولتلی نین حسابین گئده ر – ترجمه: درویش چراغ خود سوزد و حساب توانگران کند.

کاسیپ ده ن تاپدی، قاب تاپاممادی – ترجمه: دانه پیدا کرد و ظرف پیدا نکرد.

کساد بازارین گلیری اولماز – ترجمه: بازار کساد درآمدی ندارد.

کفگیر قازانین تکینه دگیر – ترجمه: کفگیر به ته دیگ خورده.

کور توتدوغون بوراخماز – کور آنچه را که گرفته دیگر ول نمیکند.

قارقانین مینینه بیر داش! – نظیر: صد کلاغ را یک سنگ!

کچلین کچللیغیینان نه ایشون وار، ایشینین گئچرلیغین اولسون (مراغی) – ترجمه: ترا چکار با کچل بودن کچل، ببین کارش چطور است.

کئچلینکی بؤرکی دوشنه جاندیر – نظیر: چو سر برهنه کند تا بجان بکوشد کل.

کتخدالیق حسابی گئده ن ائوینه بوشلی (بورجلی) گئده ر – ترجمه: آنکس که کباده کدخدائی میکشد مقروض بخانه میرود.

کدخدانی گؤر، کندی چاپ – ترجمه: با کدخدا بساز و ده را بچاپ (غارت کن).

کساد بازارین گلیری اولماز – ترجمه: بازار کساد درآمدی ندارد.

کسّک اوتوروب داش ایچون آغلیر – خاشاک نشسته بحال سنگ گریه میکند.

کسنین اوزون، تیکن آغاردار – ترجمه: روی کسی را که می بُرد کسی سفید میکند که میدوزد.

کشیشلیغیمی دانیسان، ارمنی لیغیمی که دانا بولمه سن! – کشیش بودنم را انکار میکنی، اما ارمنی بودنم را که دیگر نمیتوانی انکار کنی! نظیر: از اسب افتاده ام، از نسل که نیافتاده ام.

کفگیر قازانین تکینه دگیر – ترجمه: کفگیر به ته دیگ خورده.

ککلیک باشین قویلار قارا، قویروغوندان خبری اولماز – کبک سرش را میکند زیر برف و از دُم خودش هم بی خبر میشود.

کماله بئل باغلاما، کمال باغی سووارماز – ترجمه: به امید کمال منشین چونکه کمال باغ را آبیاری نخواهد کرد.

کنکن قویونی نه قدر درین قازسا ئوزونی تکینده گؤره ر – نظیر: چاه کن همیشه در قعر چاه است.

کؤچ کؤچر ایت یوگوره ر، ایکی سی بیر منزله چاتار – قافله کوچ میکند و سگ میدود اما هر دو در یک آن به منزل میرسند.

کیچیک داش دا باش یارار – سنگ کوچک هم سر بشکند.

کیچیکدن خطا بؤیوکدن عطا – نظیر: از بزرگان عفو بوده است و از فرودستان گناه.

کؤرپونی گئچنه جن ایی یه دایی دیه – تا از پل نگذشته ای خرس را دائی بخوان. نظیر: از برای مصلحت مرد حکیم / دم خر را بوسه زد خواندش کریم (مولوی).

کور توتدوغون بوراخماز – کور آنچه را که گرفته دیگر ول نمیکند.

کور قوشون یوواسینی تاری ئوز الیینن تیکه ر – لانه مرغ کور را خداوند با دست خودش میسازد.

کور نه ایسته ر، ایکی گؤز، بیری ایری بیری دوز – نظیر: کور از خدا چه خواهد؟ دو چشم بینا.

کوره کن سن یا نکیر و منکر؟ – دامادی یا نکیر و منکر؟ توضیح: دامادی کم رو و خجول برای آنکه در صحبت را با عروس باز کند دلی بدریا زده و میپرسد: اصول دین چند است؟ عروس هم که بر عکس از آن دختران دریده بود با تمسخر پاسخ میدهد: «بگو ببینم تو دامادی یا نکیر و منکر؟»