امثال و لغات ترکی آذری ایران

سّرون دئمه یارووا / یارین دا بیر یاری وار – نظیر: سخن هیچ مسرای با راز دار / که او را بود نیز دمساز و یار.

زنجیر اصلان ایچوندور – نظیر: عار ناید شیر را از سلسله.

زورا داغلار دایانماز – ترجمه: کوه ها نیز زور را تحمل نکنند.

زیانین یاریسیندان قاییتماق قازانجدور – نظیر: ضرر را از هر کجایش بگیری نفع است.

زير زميده (زيرزمينده) اوتوروب طنبى يوخوسى گؤرمه – ترجمه: در زير زمين نشسته خواب تالار مبين.

زيرنانى گن باشيندان پوفلور – ترجمه: سورنا را از سر گشادش ميدمد.

زیگمه باخ، حالیمی خبر آل – نظیر: رنگ رخسار خبر میدهد از سّر ضمیر.

زور قاپیدان گیرنده، داد باجادان قاچار – ترجمه: زور که از در وارد شد عدالت از روزنه فرار کند.

دارتیلمامیش ده نی وار – نشیر: خیال مرافعه دارد.

دارقا (داروغه) عمیمدی، دای نه غمیمدی – ترجمه: داروغه مرا عم است، دیگر چه مرا غم است.

دئدوغوندان تولکونونکی قالیب اللهه! – ترجمه: از قرار معلوم کار روباه با خداست! توضیح: شخصی با تیر و کمان و نیزه و یک سگ و یک قبضه تفنگ و یک جوال کاه میرفت. رفیقش پرسید کجا میروی؟ جواب داد: به شکار روباه. باز پرسید: اینهمه وسایل برای چیست؟ پاسخ داد: اول تیر و کمان را بکار میبرم. اگر موفق نشدم تفنگ را بکار میاندازم. اگر توفیق حاصل نشد سگ را رها میکنم. در صورتیکه روباه از دست سگ رها شد و در لانه اش وارد شد با نیزه مستاصلش میکنم و اگر لانه پر عرض و طول بود کاه را جلو لانه آتش میزنم تا مجبور به خروج گردد. رفیقش گفت: «دئدوغوندان…»

دادانانینان قودوران بیر اولار – ویا: دادانانینان قودورانی ساخلاماق اولماز – نظیر: ترک عادت موجب مرض است.

دادانمیسان دولمییه، بلکه بیر گون اولمییه – ترجمه: به دولمه عادت کرده ای، اگر روزی دولمه نبود چه خواهی کرد؟

داش اوسته اکین اولماز – نظیر: لاله بر سنگ نروید، گنه باران چیست.

داش داشا سؤکشه ر، دووار اولار – ترجمه: سنگ به سنگ تکیه میکند و دیوار به عمل میاید.

داش داشی سیندیرار (ویا: داشی داش سیندیرار) – ترجمه: سنگ است که قادر است سنگ را بشکند.

داش دوشدوغی یئرده آغیر اولار – ترجمه: سنگ بجای خود سنگین است.

داشّاقلی خواجه! – نظیر: کوسه ریش پهن!

داش قیه یه راست گلیب – نظیر: با همدیگر هم شاخ هستند. مناسب همدیگرند.

داشی وار یا قومی؟ مراد آنکه: مگر چه عیبی دارد؟

داغدان قار حواله وئریر – ترجمه: برف از کوه میبخشد.

داغ داغا یئتیشمز آدم آدمه یئتیشه ر – تجمه و نشیر: کوه به کوه نمیرسد، آدم به آدم میرسد.

دالیدان آتیلان داش توپوغا دگه ر – ترجمه: سنگی که از عقب انداخته شود به پاشنه خورد. نظیر: چراغ پشت روشنائی ندارد.

دالیسی قارلی داغا دایانیب – نظیر: پشت بندش آس است.