دلی دئمیش ابله اینانمیش – دیوانه گفته و ابله بتاور کرده.
دلی قیرمیزینی سئور، گیج ساری نی – دیوانه از رنگ قرمز خوشش آید، گیج از زرد.
دلی قیز دلی گلین اولار، دلی گلین دلی قاری – دختر دیوانه عروس دیوانه شود و عروس دیوانه پیرزن دیوانه.
دلی دن دوغری خبر – نظیر: خبر راست را باید از آدم دیوانه شنید.
دلی دن عقل اومماخ اولماز – از دیوانه توقع عقل نشاید.
دلی دن عقللی سی اولماز – کسی علقل تر از دیوانه نیست.
دلی لیغ ایننن وئردوغووی بیلیجی لیغینن آلگینه – آنچه را که از روی دیوانگی داده ای با عقل پس بگیر.
دلی نین نه تویی اولسون نه یاسی – مراد آنکه بعضی ها خواه در عروسی و خواه در عزا پاک شورش را در میاورند.
دلییه بال، گیجه حلوا نیلسین – دیوانه را عسل و گیج را حلوا چه کارگر افتد.
دلییه قلم یوخدور – دیوانه ممنوع القلم است.
دلییه هر گون بایرامدیر – دیوانه را هر روز عید است.
دلییه یئل وئر الینه بئل وئر – نظیر: دیوانه را هوئی بس است.
دليك مينجيق يئرده قالماز – مراد آنكه هر چيز مشترى خود را مييابد.
دليل بوندان جانلى؟ – دليلى از اين بهتر؟
دم دمى، غم غمى – مراد آنكه شادى شادى آرد و غم غم.
دميرچيده پيچاق تاپيلماز – در دكان آهنگر چاقو يافت نشود.
دمير قاپي نین دا تخته قاپى يا ايشى دوشر – در آهنى هم ممكن است محتاج در چوبى شود.
دميرين گئدير يا كؤمورون؟ – آهنت از دست ميرود يا ذغالت؟
دميرى كوره دن دمير چيخاردار – آهن را از كوره آهن در آورد.
دنيا بير پنجره دير هر گلن باخار گئدر – سو گلر آخار گئدر وريانين ييخار گئدر.
دنيا مالى دنيادا قالاجاق – مال دنيا در دنيا خواهد ماند.
دنيا منيم دييه نين، دونن گلدوق ياسيندان – ديروز به عزاى كسى رفتيم كه ميگفت دنيا مال من است.
دنيانين قويروغو اوزوندور – دُم دنيا دراز است. نظير: چرخ بازيگر از اين بازيچه ها بسيار دارد.
دنيانينكى گؤر گؤتوردى – كار دنيا ديد و تقليد است.
دنيانى ايكى اللى توتما – دنيا را دو دستى مگير.
دنيايا بئل باغلاما – زنهار دل مبند بر اسباب دنيوى.
دودوگه قويدولار چالديلار – در بوق و كرنا زدند (مراد آنكه همه با خبر شد).
دوز آدام حيدر تكيه سينده نه قییرير؟! – آدم درست و حسابى در تكيه (خانقاه) حيدر چكار دارد!
دوز آغاجى اوجاغا قويمازلار – چوب راست را در اجاق نميسوزانند.
دوز اگرينى كسر – راست كج را ميبُرد. مراد آنكه حق بر باطل فائق ميايد.
دوز دادان بارماق يالار – هركه نمك را بچشد، انگشتش را ميليسد. (مشابه همین مثل در باره عسل هم هست).
دوزدور یومورتا، سن ده بولا، سن ده یه – نظیر: سنگ مفت گنجشک مفت.
دادانانینان قودورانی ساخلاماق اولماز – کسی را که به چیزی عادت کرده و یا خود را باخته نمیتوان مهار کرد.
دادانمیسان دولمییه، بلکه بیر گون اولمییه – به دلمه عادت کرده ای. اما شاید روزی بدست نباید.
دادیملیقدیر، دویوملوق دگیل – ترجمه برای چشیدن خوبست نه برای سیر شدن.
دارتیلمامیش ده نی وار – نشیر: خیال مرافعه دارد.
دئدوغوندان تولکونونکی قالیب اللهه! – ترجمه: از قرار معلوم کار روباه با خداست! توضیح: شخصی با تیر و کمان و نیزه و یک سگ و یک قبضه تفنگ و یک جوال کاه میرفت. رفیقش پرسید کجا میروی؟ جواب داد: به شکار روباه. باز پرسید: اینهمه وسایل برای چیست؟ پاسخ داد: اول تیر و کمان را بکار میبرم. اگر موفق نشدم تفنگ را بکار میاندازم. اگر توفیق حاصل نشد سگ را رها میکنم. در صورتیکه روباه از دست سگ رها شد و در لانه اش وارد شد با نیزه مستاصلش میکنم و اگر لانه پر عرض و طول بود کاه را جلو لانه آتش میزنم تا مجبور به خروج گردد. رفیقش گفت: «دئدوغوندان…»
دادانانینان قودوران بیر اولار – ویا: دادانانینان قودورانی ساخلاماق اولماز – نظیر: ترک عادت موجب مرض است.
دارقانی (داروغه نی) ایشدن سالدیلار، دئدی جهنم، حلاجه بازارین زیرت زیرتیندان قورتولدوق! – نظیر: کلاه کل را آب برد، به سرم گشاد بود!
داش اوسته اکین اولماز – نظیر: لاله بر سنگ نروید، گنه باران چیست.
داش داشا سؤکشه ر، دووار اولار – ترجمه: سنگ به سنگ تکیه میکند و دیوار به عمل میاید.
داش داشی سیندیرار (ویا: داشی داش سیندیرار) – ترجمه: سنگ است که قادر است سنگ را بشکند.
داش دوشدوغی یئرده آغیر اولار – ترجمه: سنگ بجای خود سنگین است.
داشّاقلی خواجه! – نظیر: کوسه ریش پهن!
داش قیه یه راست گلیب – نظیر: با همدیگر هم شاخ هستند. مناسب همدیگرند.
داشی وار یا قومی؟ مراد آنکه: مگر چه عیبی دارد؟
داغدان قار حواله وئریر – ترجمه: برف از کوه میبخشد.
داغ داغا یئتیشمز آدم آدمه یئتیشه ر – تجمه و نشیر: کوه به کوه نمیرسد، آدم به آدم میرسد.
داغ ساتیب باغ آلیب – نطیر: کوه داده و باغ خریده.
داغ گره ک ییخیلا دره دولا – ترجمه: باید کوه فرو ریزد تا دره پر شود.
امثال و لغات ترکی آذری ایران 