امثال و لغات ترکی آذری ایران

لپه نی دئمه دويونو ده، دونه نی دئمه بويونو ده – از لپه نگو از برنج بگو، از ديروز نگو از امروز بگو. نظیر: داشتم داشتم حساب نيست دارم دارم حساب است.

نسيه موقوف حتي سنه ده – نسيه حتي براي تو ممنوع.

ساخلا سامانی ، گلر زامانی – کاه را نگه دار تا زمانش سر یرسد.

کاسیب گییسه دییه رلر هاردان تاپدین ، دولتدی (دولتلی) گییسه دییه رلر مبارکدیر – آدم فقیر چیز نوی بپوشد میگویند از کجا پیدا کردی؟ آدم پولدار اگر لباس جدیدی بپوشد میگویند مبارک باشد!

کاسیبین سؤزو ، یورغونون گؤزو – حرف آدم فقیر مثل چشمان آدم خسته است.

ده وه نی چؤمچه ینه ن سووارمازلار – آب شتر را نمیتوان با قاشق داد.

ده وه نین آیاغی آلتیندا قاریشقا ازیلمه ز – مورچه ای که زیر پای شتر بماند له نمیشود.

بو خمیر چوخ سو آپارار – این خمیر آب زیاد لازم دارد. نظیر: این رشته سر دراز دارد.

عزب گؤرمه میسن دییرسن بس کی ددون ده عزب دیر – عزب ندیده ای فکر میکنی پدرت هم عزب است. نظیر: گمان میکند علی آباد هم دهی است.

مربّع وار؟ – وار، آما نه او غلیظلیقدا! – مربا داری؟ – دارم، اما نه به آن غلیظی! گویند طلبه ای که احتیاج به مربا داشت من باب فضل فروشی از بقال پرسد: مربّع! داری؟ بقال هم جواب داد: دارم، اما نه به آن غلظت!

دالیدان فرنگیز قاباخدان چنگیز – از پشت فرنگیس، از جلو چنگیز. به کسانی گفته میشود که از پشت شبیه خانم ها و از جلو شبیه آقایان هستند. معنائی تا حدی توهین آمیز دارد.

عیبلی عیبین بیلسه باشینا پالاز اؤرتر – اگر کسی که عیبی دارد عیبش را میدانست لحاف به سرش میکشید.

مسلمان، سنون آندووا ایناناخ یا خوروزون قویروغونا؟! – ای مسلمان، قسم ترا باور کنیم یا دم خروس را؟! مسلمانی خروس یکی از ارامنه را دزدید و زیر عبایش قایم کرده به راه افتاد. ارمنی خبردار شد و از پشت مسلمان رسید و خروس را مطالبه کرد. مسلمان بی آنکه ملتفت شود که دم خروس از زیر عبا پیداست قسم های موکد میخورد که روح من از این قضیه بیی خبر است. ارمنی نیز میگفت: «مسلمان، به قسمت باور کنیم یا به دم خروس؟»

تات سؤزونو توتارلار، تات سوزینه قویمازلار (اویمازلار؟) – نظیر: به حرف روستائی (در اینجا: انسان یکجا نشین، برعکس چادر نشین) گوش می دهند، اما عمل نمی کنند.

تات آتا میندی، تاریسین تانیمادی – تات سوار بر اسب شد و خالقش را نشناخت (در مقایسه با این مثل که: تورکی آت اؤلدرر، تاتی ات).

دالی یا قالسان دئیرلر گيجدی ، قاباغا گئچسن دییرلر بيج دی – عقب بمانى ميگويند گيج است، جلو بزنى ميگويند زرنگى ميكند.

مچيدين (مسجدين) قاپيسى آچيخدى، بس پيشيگين حياسينا نه اولوپ؟! – گيرم كه در مسجد باز است، پس شرم و حياى گربه كجا رفته است (كه وارد مسجد ميشود)؟!