امثال و لغات ترکی آذری ایران

دادانانینان قودورانی ساخلاماق اولماز – کسی را که به چیزی عادت کرده و یا خود را باخته نمیتوان مهار کرد.

دادانمیسان دولمییه، بلکه بیر گون اولمییه – به دلمه عادت کرده ای. اما شاید روزی بدست نباید.

دادیملیقدیر، دویوملوق دگیل – ترجمه برای چشیدن خوبست نه برای سیر شدن.

دارتیلمامیش ده نی وار – نشیر: خیال مرافعه دارد.

دئدوغوندان تولکونونکی قالیب اللهه! – ترجمه: از قرار معلوم کار روباه با خداست! توضیح: شخصی با تیر و کمان و نیزه و یک سگ و یک قبضه تفنگ و یک جوال کاه میرفت. رفیقش پرسید کجا میروی؟ جواب داد: به شکار روباه. باز پرسید: اینهمه وسایل برای چیست؟ پاسخ داد: اول تیر و کمان را بکار میبرم. اگر موفق نشدم تفنگ را بکار میاندازم. اگر توفیق حاصل نشد سگ را رها میکنم. در صورتیکه روباه از دست سگ رها شد و در لانه اش وارد شد با نیزه مستاصلش میکنم و اگر لانه پر عرض و طول بود کاه را جلو لانه آتش میزنم تا مجبور به خروج گردد. رفیقش گفت: «دئدوغوندان…»

دادانانینان قودوران بیر اولار – ویا: دادانانینان قودورانی ساخلاماق اولماز – نظیر: ترک عادت موجب مرض است.

دارقانی (داروغه نی) ایشدن سالدیلار، دئدی جهنم، حلاجه بازارین زیرت زیرتیندان قورتولدوق! – نظیر: کلاه کل را آب برد، به سرم گشاد بود!

داش اوسته اکین اولماز – نظیر: لاله بر سنگ نروید، گنه باران چیست.

داش داشا سؤکشه ر، دووار اولار – ترجمه: سنگ به سنگ تکیه میکند و دیوار به عمل میاید.

داش داشی سیندیرار (ویا: داشی داش سیندیرار) – ترجمه: سنگ است که قادر است سنگ را بشکند.

داش دوشدوغی یئرده آغیر اولار – ترجمه: سنگ بجای خود سنگین است.

داشّاقلی خواجه! – نظیر: کوسه ریش پهن!

داش قیه یه راست گلیب – نظیر: با همدیگر هم شاخ هستند. مناسب همدیگرند.

داشی وار یا قومی؟ مراد آنکه: مگر چه عیبی دارد؟

داغدان قار حواله وئریر – ترجمه: برف از کوه میبخشد.

داغ داغا یئتیشمز آدم آدمه یئتیشه ر – تجمه و نشیر: کوه به کوه نمیرسد، آدم به آدم میرسد.

داغ ساتیب باغ آلیب – نطیر: کوه داده و باغ خریده.

داغ گره ک ییخیلا دره دولا – ترجمه: باید کوه فرو ریزد تا دره پر شود.

دالیدان آتیلان داش توپوغا دگه ر – ترجمه: سنگی که از عقب انداخته شود به پاشنه خورد. نظیر: چراغ پشت روشنائی ندارد.

دالیسی قارلی داغا دایانیب – نظیر: پشت بندش آس است.

دالیسینا دییر پف، اییون گلیر مننن گلمه! = مراد آنکه فلانی خیلی متفرعن است.

داما داما گؤل اولار – ترجمه و نظیر: قطره قطره جمع شود وانگهی دریا شود.

دلاک (دالاک) دلاکین باشین قیرخاندا پول آلماز – وقتی دلاک سر دلاک دیگر را بتراشد دستمزد نمیگیرد.

داملا داملا گؤل اولار، دادا دادا هئچ – ترجمه: قطره قطره دریا شود اما اگر مرتبا مزه چیزی را بچشی تمام میشود.

دامارا باخاللار، قان آلاللار -ترجمه: به نسبت گشادى رگ خون ميگيرند.

دام اولمادون ائشيك اول بارى – شخصى كه پس از باريدن باران سقف اطاقش چكه ميكرد رو به اطاقش گفت: خانه و بام كه نشدى، حداقل بيرون شو.

دام ديوارين قولاغى وار – نظير: ديوار گوش دارد.

دامنان داما گزه ن كوپگين بئلى سينار – سگى كه از بامى به بامى ميرود بالخره ميافتد و كمرش ميشكند.

دانيشماق گوموشدن اولسا، دانيشماماق قيزيلداندير – ترجمه: اگر سخن از سيم باشد خموشى طلاست.

دانيشيقلى آش دادلى اولار (مراغى) – ترجمه: آش طى شده مزه ميدهد.

دانيشيقلى سؤز داغلارى آشار.

دووشان نه قدر ياتار او قدر چاپار – خرگوش هر قدر بخوابد همانقدر ميدود.

دوشانى يئرلى ايتينن اوولاماق گره ك- نظير: شغال بيشه مازندران را / نگيرد جز سگ مازندرانى.

دايانان آپارار- ترجمه: ثبات قدم برنده ميشود.

دايى اينن داغا گئت، عمى اينن باغا گئت.

درد باتمانيان گلر مثقالينان چيخار – ترجمه: درد من به من ميايد و مثقال به مثقال ميرود.

درد بير اولسا چكماغا نه وار – درد اگر يكى بود كه تحملش آسان ميبود.

درد چوخدی، ائشيده ن يوخدی – درد افزون است ولى گوش شنوا نيست.

درد چوخ، همدرد يوخ – درد بسيار است و همدردى نيست.

درگاه قاپی سی آچیق اولاندا ایتین یوخوسی گلر – نظیر: گر گدا کاهل بود تقصیر صاحبخانه چیست!

دروازه قاپی سینی باغلاماق اولار خلقین آغزینی باغلاماق اولماز – ترجمه و نظیر: دروازه شهر میتوان بست / نتوان دهن مخالفان بست.

درویشین فکری نه اولسا ذکری ده او اولار – ترجمه: فکر درویش هرچه باشد ذکرش نیز همان است.

درویشه دئدیلر بساطینی ییغیشدیر، الین قویدی آغزینا – ترجمه: به درویش گفتند بساطت را جمع کن، دستش را گذاشت در دهانش.