امثال و لغات ترکی آذری ایران

مثلی که با حرف «ژ» آغاز شود هنوز یافت نشده است.

ديوانه يالقوز گئديب – تنها بقاضى رفته.

حیوان، ال ایاغووی ییغیشدور، گئتمه لی سن – ترجمه: حیوان، دست و پایت را جمع کن که رفتنی شدی! توضیح: شخصی را گفتند چند میگیری و این قورباغه زنده را میخوری. وی اول تحاشی میکرد ولی به مرور که مبلغ را میافزودند تمایل نشان میداد تا آنکه گفتند صد تومان بگیر و بخور یا اینکه هنوز پول را بهانه خواهی کرد؟ در این وقت آن شخص رو به قورباغه کرد و گفت: «حیوان، دست و پایت را جمع کن که رفتنی شدی!»

جینی (جنّی) سید احمدین الیینن توتانلارداندی- از آنهائیست که اجنّه را بدست سید احمد میگیرد. مراد آنکه خودش به کار های خطرناک و سخت دست نمیزند.

تویوغوووا کیش دئمیشم یا پیشیگووه پیش؟ – مرغت را کیش گفته ام یا گربه ات را پیش؟ یعنی: مگر در حق تو چه بدی کرده ام؟

بؤیوک تکه بوغاز ییرتار – ترجمه: لقمه بزرگ گلو را پاره کند.

بیه بیز صیغه دن اولموشوق، سیز خانیمنان؟! – ترجمه: مگر مادر ما صیغه بود و مادر شما خانم؟!

بیه بیزیم گؤبگیمیزی بوردا کسیبلر؟! – ترجمه: مگر ناف ما را اینجا بریده اند؟

بیه من جیبیمده باش گیزلتمیشم؟! – ترجمه: مگر من در جیبم کلّه بریده پنهان کرده ام؟! مراد آنکه ترا بجیب من چکار؟

بیه دگییدی! – ترجمه: بلکه میخورد! توضیح: طفلی گریه میکرد. همبازیش پرسید چرا گریه میکنی؟ گفت: تو بمن سنگ انداختی! همبازیش گفت: بر فرض سنگ انداختم. بتو که نخورد! طفل گریه را شدید تر کرده گفت: بلکه میخورد! نظیر: بلکه من کاریده بودم، بلکه شتر تو هم چریده بود (یزدی).

بیوقت گلن قوناق ئوز کیسه سیندن ییه ر – ترجمه: مهمانی که دیر برسد از کیسه خودش میورد.

بیه بیزیم پولوموزون شیری قانجیقدی؟! – مگر شیر روی پول ما ماده است؟! توضیح: تا جمهوری اسلامی نشان شیر و خورشید روی پول های ایران وجود داشت.

فیل پیسیداغیدیر، نه ایگی وار نه خاصیتی – چس فیل (ذرت بو داده) است نه بو دارد و نه خاصیتی!

فیل فره سیدیر- جوجه فیل است.

فیلین بیر فکری وار، فیلبانین مین – فیل یک خیال دارد و فیلبان هزار خیال!

 

فین دییب بورنوندان دوشوب- فین گفته و از دماغش افتاده. مراد آنکه کاملا شبیه اش هست.

غوره ایکن مویز اولوب – ترجمه: در غورگی مویز شده.

غیرتلی کیشی بلایه دوشه ر – ترجمه: مرد غیرتمند دچار بلایا شود.

 

غیورلوخ کیشی نین گؤرکمی دیر – ترجمه: غیرت نشانه مردی است.

قیزیم سنه دییرم گلینیم سنه آندیریرام – نظیر: به در میگویم دیوار تو بشنو.

قیسیلا قیسیلا بهشته گئدینجه اوینایا اوینایا جهنمه گئده سن – بجای آنکه با هزار زحمت به بهشت بروی بهتر است که رقصان و کوبان به جهنم بروی.

قیش چیخار اوزی قره لیق کؤموره قالار – زمستان تمام شود و روسیاهی به ذغال ماند.

ظالم ایتین قویروغودی. نظیر ابابیل است. به مزاح در مورد بچه های شیطان گفته میشود.

ظالم، بیر وخت گلمیسن که اللریم بدنیمده دگیل. زبان حال از زبان حضرت قمر بنی هاشم خطاب به شماتت کننده کوفی.

ظالمین رشته اقبالینی بیر آه کسر – مانع رزق اولانون رزقنی الله کسر. یک آه رشته اقبال ظالم را قطع میکند رزق کسی که مانع رزق مردم بشود از طرف خدا قطع میشود.

ظلمونن آباد اولان عدلینن برباد (ویران) اولار – نظیر: آبادی ظلم بربادی است.

غم، هارا گئدیرسن؟ غصه یانینا! – ای غم، کجا میروی؟ پیش غصه!

غوره ایکن مویز اولوب –  در غورگی مویز شده.

غوغاسیز باش گوردا اولار – ترجمه: سر بی خیال فقط در گور میسر است.