دسته: ق qaf

قالین قِییم = بسیار ضخیم (به عنوان تاکید و تحکیم صفت قالین بمعنی ضخیم). (تلفظ دراز تر از معمول آ).

qalin-qeyim

قورا = سوهان (برای صاف کردن اشیاء فلزی). تلفظ درست آن در پائین نوشته شده است:

qowra

قینیندان چیخیپ، قینینی بَیَنمیر = تحت اللفظی: از غلاف در آمده، اما غلاف خودش را نمی پسندد. به کسی گفته میشود که گذشته خود را فراموش کرده است.

Qınından çıxıp, qınıni bäyeänmir.

قیروئرماخ، قیرجانماخ = قر دادن، قر و ناز آمدن

qır vermax, qırcanmax

بیرینه قره یاخماخ (یاخماق) = کسی را بدون دلیل به چیزی متهم کردن، «سیاه کردن»

qärä (qara) yaxmax (yaxmaq)

قورقوشوم = سُرب

qurquşum

قان ائلیر! = تحت اللفظی: خون میکند! اصطلاحا به معنی: غوغا میکند!

Qan elir!

قورشانماخ/قورشالانماخ = (به چیزی یا عملی) تشویق و تحریک شدن، به عادت و رفتار مشخصی (معمولا منفی، مانند قمار) گرفتار شدن؛ قورشالاماخ = (کسی را به چیزی یا عملی) تشویق یا تحریک کردن.

qurşanma(x/q)c, qurşalanma(x/q), qurşama(x/q) , qurşalama(x/q)

قاخ = برگه، میوه خشک شده (مخصوصا زردآلو، آلو)

qax

قولای = ضعیف، ناجور، دارای کیفیت پائین

qolay

قانچیل (قان-چیل) = خون مردگی (زیر پوست و ناخن)

qançil

قیقاج، قِیقاجی = مورب، خم، کج. قیقاجی یئریماخ=کج راه رافتن، قیقاجی اوخ آتماخ (در حال اسب سواری) برگشته و په پشت سر خود تیر انداختن (چنانکه در قرون وسطا در میان قبایل ترک دشت ها مرسوم بود.)

qeyqac, qeyqaş, qeqaci zol getmax, ox atmax

قلبی قره = (ترجمه تحت اللفظی: سیاه قلب) متعصب جنسی (مخصوصا تعصب خانوادگی مثلا در مورد زن، مادر و خواهر).

قره شین = سیاه چرده، سیاوش

qäräşin

قویون جان دردینده، قصاب ات (پیی) آختاریر = گوسفند نگران جانش هست، اما قصاب دنبال گوشت (چربی) میگردد.

Qoyun can därdindä, qässap ät (piy) axtarır.

قالاماخ (قالاماق) = روی هم چیدن، انباشتن (مثلا هیزم) به مقدار زیاد. قالانماخ = روی هم انباشته شدن، چیده شدن به مقدار زیاد.

qalamax(q), qalanmax(q)

قویماق (قویماخ) = کاچی، نوعی دسر

quymax (quymaq)

قیغ = پشگل، مدفوع گِرد و کوچک حیواناتی مانند گوسفند، بُز، شتر و میمون.

qığ

قارین قولی (قلی) = «غلام شکم»، شکمو، پرخور

Qarın quli

بیر آدامی قورماخ (قورماق) (ساعت) = کوک کردن. (مجازی) = کسی را برای انجام کاری «کوک» کردن، تشویق و ترغیب نمودن (اکثرا به معنی منفی).

qurmax(maq)

قوتدالاماخ (قوددالاماق، قورتدالاماخ) = (چیزی یا موضوعی را) = با چیزی ور رفتن، خود را با آن مشغول کردن، در مورد چیزی کنجکاوی بیهوده نمودن، مانند: او مسئله نی قوتدالاما = به آن موضوع بند نکن، مته به خشخاش نگذار. (بینی) انگشت در دماغ کردن= بورنونی قوتدالیر = انگشت در دماغش میکتد.

qutdalamax, quddalamaq(max)

قاماشماخ (قاماشماق) = مخصوصا در مورد چشم ها (دیدن) و دندان ها گفته میشود، وقتی که در اثر نور زیاد چشم آدم چند لحظه خوب نمی بیند و یا در اثر خوردن یا گاز زدن به چیزی ترش ترشحات دهان افزایش می یابد و حس چشایی .تا حدی از کار میافتد. در آن صورت میگویند «گؤزلریم قاماشدی» یا «دیشلریم قاماشدی». به معنائی مجازی وقتی در باره چشم و نیروی بینائی به کار برود، مثلا «در مقابل این همه زیبائی چشمانم «قاماشدی»» یعنی چشمانم (به معنای مجازی) در مقابل آنهمه زیبائی قادر به درک و دیدن این زیبائی نشد.

qamaşmaq, qamaşmax

قاس باسماخ (باسماق) = چاخان کردن، گنده گویی کردن: سؤزونه اهمیت وئرمه، قاس باسیر! به حرفش اهمیت نده، گُنده گوئی میکند!

qas basmax (basmaq)

قویروخ آجی سی = درد دُم (داشتن، دادن)، مثلا علی نین ولی دن قویروخ آجی سی وار = به معنی علی نسبت به ولی یک «درد دُم دارد»، مجازا به این معنا که نسبت به او خون دلی دارد، بدی دیده و حالا می خواهد عوضش را در بیاورد.

قارقا قارقانین گؤزونی اویماز = کلاغ چشم کلاغ دیگر را در نمی آورد.

Qarqa qarqanın gözüni oymaz.

قارقا گلدی قاز یئریشی یئرییه، ویردی گؤدَنَیی (گؤدَنگی) داغیلدی = کلاغه آمد به سبک غاز راه برود، زد و ک… پاره شد.

Qarqa gäldi qaz yerişi yeriyä, vurdi gödänäyi dağıldi.