لیغ

لیغ = گِل و لای (مثلا در لوله های آب)

lığ

باری

باری (آ در زبان عامه نسبتا کوتاه تلفظ میشود) = دستکم، اقلا، لا اقل، مثلا: درویشه بیر ذات وئرمیرسن، باری باشینی سیندیرما! به درویش که چیزی نمی بخشی، دستکم سرش را نشکن!

bari

قاخ

قاخ = برگه، میوه خشک شده (مخصوصا زردآلو، آلو)

qax

زیغ

زیغ = گل و لای (در برخی شهرستان ها: چومور)

zığ (çomur)

فَریک

ب ب

فریک = جوجه نورسیده، بین جوجه و مرغ (با تلفظ سخت کامی ک نزدیک به تلفظ ح).

färik, farih

کالاک

ich کالاک = کمبوزه. کاف نخست نرم یا پس کامی تلفظ میشود، کاف دوم حتی نرم تر از آن، نزدیک به ح یا ح/خ مانند تلفظ مشابه آخرین آوای کلمه آلمانی

kalak (Türkçede kelek)

هؤشونه

هؤشونه = دلهره، نگرانی شدید.

höwşünä

کول

کول = (بر وزن یول، بُل، کاف نرم تلفظ میشود، مانند کیم) دسته گل یا هر سبزه و گیاهی همراه با ریشه اش، مثلا: یاسمن کولی

kol

قیویر-زیویر

قیویر-زیویر = خرت و پرت

qıvır-zıvır

مایماخ

مایماق (مایماخ) = (تحقیر آمیز) به معنی آدم گیج وکودن، نفهم و نادان… به کار می رود. معادل آن در محاوره ترکی: گای، خای ، گیژ=گیج، کوت بئیین، گیجه لو، بالا باش ، مال باش، یئکه باش و …است.

(فرستاده شده از طرف سعید. با تشکر)

ایاخ یالین

ایاخ یالین = پابرهنه

äyax yalın

بالابالا

بالابالا (با تلفظ کوتاه آ) = به تدریج، یواش یواش.

balabala

ایسّوت

ایسّوت (ایسسی اوت) = تحت اللفظی: سبزی تند، فلفل

issot

لَخت شِیت

لَخت شِییت = خسته و کوفته

läxt-şeyit

تاققالاخ

تاققالاخ (تاققالاق) = تق و لق

taqqalax (taqqalaq)

گوجنماخ

گوجنماخ = زورزدن، برای انجام کاری نیروی مضاعف مصرف کردن.

gücänmax, gücänmäk

دا، دای (حرف ربط)

دا، دای (حرف ربط) = دیگر، حالا دیگر (در زبان کتبی: آرتیق، آرتیخ)، (مندن کوسوپ، دا بیزه گلمیر = از من قهر کرده، دیگر به خانه ما نمی آید.)

da, day

دیرماشماخ

دیرماشماخ (دیرماشماق) = بالا رفتن (از چیزی غیر هموار و غیر معمولی برای بالا رفتن مانند درخت – نه مثلا نردبان).

dırmaşmax, dırmaşmaq

دیندیرماخ

دیندیرماخ = کسی را به گفتگو، صحبت کشاندن، تشویق کردن (در جمهوری آدربایجان: بازجوئی کردن، حقوقی).

dindirmax, dindirmaq

قولای

قولای = ضعیف، ناجور، دارای کیفیت پائین

qolay

هیس

هیس = دودی سبک و خفیف (معمولا روی شیشه و عینک) ناشی از کباب پزی سوختگی. شوشه هیس توتدی = شیشه دود گرفت.

his

آزماخ

آزماخ (آزماق) = 1. ایتماخ (ایتمک) گم شدن، راه را گم کردن، 2. از خود بیخود شدن، کنترل خود را ازدست دادن

azmax, azmaq

آوا!

آوا! (آی یکم کوتاه، تاکید روی الف آخر) = (مانند و هم معنا با «آ!» که طولانی تلفظ میشود). علامت تعجب و شگفت زدگی.

ava!

پیتداشیخ (پیتداشیق)

پیتداشیخ = قره قاطی، درهم برهم

pıtdaşıx, pıtdaşıq

آجیشماخ

آجیشماخ (آجیشماق) = سوختن یک جای زخم (مثلا اگر نمک به آن بخورد).

acışmax, acışmaq

بَرَکاننا

بَرَکاننا = شکل تغییر یافته بارک الله، آفرین! (کاف به صورت سخت کامی تلفظ میشود، مانند «کیم»).

bäräkanna

سوسَری

سوسَری = سوسک

süsäri

لَخت-شِییت

لَخت-شِییت (لَخت شِگیت؟)= خسته و کوفته (به صورت قید حالت با افعالی مانند آمدن، شدن، رسیدن به کار میرود)، مثلا لَخت-شِییت دوشماخ = خسته و کوفته شدن.

läxt-şeyit

چِچَماخ

چِچَماخ، چِچَمک = در نتیجه راه یافتن مواد غذائی (مثلا دانه های کوچک برنج) به راه تنفس دچار تنگی نفس شدن و با سرفه های کوتاه و پی در پی کوشش به دفع آن ماده نمودن.

çeçämax, çeçämäk

چالاغان

چالاغان = باز، شاهین

çalağan

مورگولماخ

مورگولمک (مورگولماخ) = خواب آلود بودن، در حال نیمخ خواب بودن.

mürgülämax, mürgülämäk

یاندی قیندی

یاندی قیندی = دماغ سوخته

yandi-qındi

پادار

پادار = (تاکید روی آی دوم) مرتبا، شدیدا، فعالانه، پی در پی؛ پادار پول ییغیر = مرتب پول جمع میکند.

padar

پیس میریخ (میس میریخ)

پیس میریخ (میس میریخ) = دست و پا چلفتی، چیم چاوات

pısmırıx (mısmırıx)

زیرپی

زیرپی (ن. هیوره) – (معنای منفی، زبان کوچه) = آدام درشت اندام، نتراشیده و نا متناسب.

zırpi

خیمیر-خیمیر

خیمیر-خیمیر = به تدریج، آهسته آهسته، بدون سر و صدا

xımır-xımır

وقتیکن

وقتیکن (وقت-ایکن، وختیکن) = سرِِ وقت، سر موقع

växtikän (växt-ikän)

بابت (بابات)

بابت = به غیر از معنای آشنای این کلمه (مورد، رابطه،) معنی کهنه شده این واژه که در گذشته اساسا مانند یک صفت برای قیمت و وبهای اشیاء به کار برده میشد، «مناسب» و «قابل قبول» است، مثلا: فلان ائوین نرخی بابت دیر (نرخ فلان خانه مناسب است).

babät (babat)

قانچیل

قانچیل (قان-چیل) = خون مردگی (زیر پوست و ناخن)

qançil

اَنّنماخ

اَنّنماخ (احتمالا اَن-لَنماخ) = بالیدن، مباهات کردن، احساس غرور نمودن

ännänmax (änlänmax)

کَله پَرتَه وورماخ

کَله پَرتَه وورماخ = حرف های بی ربط میزند.

kälä pärtä vurmax

اَیری-بویری

اَیری-بویری = کج و معوج

äyri-büyri

یکّه پَر

یکّه پَر = آدم درشت بدن، بلند قامت

yekkäpär

مازگامِت

مازگامت = جنس یا آدم به درد نخور، با سطح و کیفیت پائین (زبان کوچه-بازاری در تبریز). به روایتی اصل این واژه از عبارت انگلیسی

Moscow Made

می آید. زمانی در تبریز کالاهای وارداتی خارجی بر دو نوع بودند: ساخت آمریکا و ساخت شوروی. این عبارت انگلیسی روی کالاهای ستغییر ساخت شوروی نوشته شده بود. از این طریق در زبان شفاهی مردم این عبارت به شکل «مازگامت» با لحن تمسخر عنوانی بود که به کالاهای بنجل (مانند امروز ساخت چین) داده شده بود. روایت دیگر این است که این تعبیر «شکل تبریزی» شده کلمه روسی «مازقو نِت» به معنی آدم بی مغز، بیشعور و احمق است.

mazgamet

خوشا گلیم

خوشا گلیم = خوش آیند

xoşa gälim

جیغان ویغان

جیغان ویغان= جیغ و ویغ، هیاهو، جنجال

cığan vığan

ایسّوت

ایسّوت، ایسسی اوت = فلفل

issot

زوغ

زوغ = بخشی (مخصوصا کناره) بعضی گیاهان، مثلا نخ کناره لوبیای سبزکه وقت پاک کردن آن را از بدنه لوبیا جدامیکنند.

zuğ

شیللاخ

شیللاخ = لگد، ن. قاریشقا شیللاغ آتدی.

şıllax

کیف

کیف (در «کیف توتماخ») = نم شئی لرین اوستونده نازک قارچ طبقه سی. گندیدن، پوسیدن.

kif tutmax