امثال و لغات ترکی آذری ایران

گئچی نین (کئچی نین) قطوری بولاغین گؤزوندن سو ایچر – بز گر از سر چشمه آب می خورد.

قازان قازانا دئیر، دیبین قارا دیر- نظیر: دیگ به دیگ میگوید رویت سیاه است.

یاز بوزا قو ی گونه = بنویس روی یخ بگذار جلوی افتاب – کنایه از اینکه :این طلب و پول تو قابل وصول
نیست .
فرستنده: ح – فيس بوك

قاقا اولمایان یئرده ایگدییه قاقا د ییه ر لر – جائی که شیرینی نباشد سنجد را شیرینی گویند.

قورخان باش سالم قالار – سری که بترسد سالم میماند.

قورخان گؤزه چؤپ دوشه ر (و یا: قورونان گؤزه چوپ دوشه ر) – نظیر: موش توی کاسه آدم وسواسی میافتد.

قورخموش آداما قویون باشی جوت گؤرونر (و یا: گؤز گؤردوغوندان قورخار، و یا: ایلان چالمئش آلا چاتی دان قورخار) – نظیر: مار گزیده از ریسمان سیاه و سفید میترسد.

قورددان قورتولدوغ، غول بیابانه توش گلدیک – از شر گرگ خلاص شدیم، گرفتار غول بیابان شدیم ( از چاله به چاه افتادیم).

دئدیلر عزرائیل اوشاق پایلاییر، دئدی نه وئرسین نه آلسین – نظیر: مرا به خیر تو امیدی نیست شر مرسان.

قورد دومانلیغی سئوه ر – گرگ از پراکندگی، بلبشویی و مه آلودی خوشش می آید تا از فرصت بوجود آمده بتواند به اهداف پلیدش دست یابد.

دئو قولاغينا قورقوشوم! – نظير: از چشم بد دور! خدا نكند! گوش شيطان كر!

قوردون سلامی طمع سیز اولماز – سلام گرگ بی طمع نیست.

پیشیک اؤلدورور آدام قورخودور! – گربه میکشد و آدم میترساند!

قورو قورو قوربانین اولوم – نظیر: تعارف کم کن و بر مبلغ افزای.

پوخ ییه نین قاشیغی یانیندا (بلینده) اولار – منظور اینکه قبل از شروع هر کار باید لوازم آن کار را تهیه کرد. وقتی این مثل را میگوئیم که کسی کاری را شروع کرده ولی به علت نداشتن تجهیزات عملیات نصفه کاره مانده.

زورنا چی نین اؤز تویی دی – یعنی آدم کار بلد دارد برای خودش کار میکند. مثلا نجار برای خودش کمدمیسازد. کنایه از این است که یک نفر -به دلایل شخصی- دارد سنگ تمام میگذارد.

داش قیه یه راست گلیپ – گذر سنگ به صخره افتاده است. کنایه از این است که دو نفر تقریبا به یک اندازه توان انجام کاری را دارند.

عزيزلر يئميشدي، قالميشدي گيراميلر – عزیزها خورده بودند, مانده بود گرامی ها! نه دقیقاً ولی مشابه مفهوم ‹آسياب به نوبت› و ‹چراغي كه به خانه رواست به مسجد حرام است› است.

قوناخ قوناغی سئومه ز ، ائو ییه سی هئچ بیرین – مهمان، مهمان را نمیتواند ببیند صاحب‌خانه هیچ کدام را.

قونشو آشی دادلی اولار(قونشو قادئنی آدامین گؤزونه قیز گله ر، تویوغو دا غاز) – مرغ همسایه بنظر غاز میاید(زن همسایه به چشم آدم ، دختر می آید و مرغش هم غاز).

قونشو پایی یاخشی دی بیرگون سنده بیرگون منده – سهم همسایه گرفتن خوب است اما یک بار هم تو سهم همسایه بده.

قویون اولمایان یئرده گچی یه حاج عبدالکریم آقا دییرلر – جایی که گوسفند نباشد به بز حاج عبدالکریم آقا میگویند. نظیر: در شهر کوران یک چشمه پادشاه است).

بیر حصیر قالدی بیر ممدنصیر – منظور اینکه: دارو ندارم رفت، خودم ماندم وحصیرم.

بیر اوغلون اولسون آدین قویاسان نظرعلی، خیری اولماسا نه ضررلی – یک پسر داشته باش، اسمش را بگذار نظرعلی. حتی اگر فایده ای نداشته باشد, ضرری هم ندارد.

قیز ائوینده تویدور اوغلان ائوینده خبر یوخدور – در خانه عروس جشن عروسی برقرار است در خانه داماد خبری نیست.

قیز بادام دیر ، بالاسی بادام ایچی(منیم بالام بادام دیر ، بالاسی بادامین ایچی) – دختر مانند بادام است فرزندش مغز بادام(فرزند من بادام است ، بچه اش مغز بادام).

قصاص قیامته قالماز – مجازات گناه به قیامت نمی ماند.

غربت جنت اولسادا، گینه وطن یاخشی دیر – حتی اگر غربت جنت باشد، باز وطن بهتر از آنست. نظیر: یوسف که به مصر پادشاهی میکرد می گفت بی شاهی کنعان خوشتر.