ساح باشووا ساققیز سالما (و یا: آغریمیین باشا ساققیز سالمازلار) – ترجمه و نظیر: میافکن بر سر بی موی خود زفت (ایرج میرزا).
ساح سؤز
ساح سؤز بیر سؤز – ترجمه: یک کلمه بگو، حسابی بگو.
ساحا چوروک دایامماز
ساحه چوروک دایانماز – ترجمه: چیز فرسوده در مقابل چیز سالم دوام نیاورد.
ساح یئری
ساح یئری قولتوغی آلتیندادیر – نظیر: هر چه در قرآن کاف است در تن او شکاف است.
ساخلا سامانی
ساخلا سامانی گلور زمانی – نظیر: هر چه به چشمت خوار آید نگاه دار که بکار آید.
سار، چالاغان
سار دا چالاغانین دایی سیدیر – ترجمه: سار هم خالوی باز است. نظیر: سگ زرد برادر شغال است.
سارالا سارالا
سارالا سارالا ئولولماقدان قیزارا قیزارا ئولماق یاخشیدیر – نظیر: مردن به عزت به که زندگی به ذلت.
ساری آلی
ساری آلودان بولدور – ترجمه: از آلوی زرد هم فراوانتر است.
ساری بوغدا
ساری بوغدا چؤره گی نین بوینوزی اولار – نظیر: نان گندم شکم پولادین میخواهد. مراد آنکه سفله چو آسایش بیند سرکش و نافرمان شود.
ساغ الون بیزیم باشیمیزا
ساغ الون بیزیم باشیمیزا – نظیر: دست چپت به زیر سر ما.
ساغ گؤز، سول گؤز
ساغ گؤز سول گؤزه محتاج اولماسین – نظیر: این دست را مباد بر آن دست احتیاج.
ساغلیخ سلطانلیخ
ساغلیق سلطانلیق – ترجمه: سلامتی پادشاهی است.
ساققیزینی اوغوررییب
ساققیزینی (سقزینی) اوغوررییب – نظیر: خوب قاپش را دزدیده.
ساکت اولان
ساکت اولان سالم اولار – ترجمه: سلامت انسان در سکوت انسان است.
سامان آلتیندان
سامان آلتیندان سو جالیر – نظیر: آب زیر کاه است.
سامان توسسوسی
سامان توسسوسی گؤز چیخاردار (ریاحی) – ترجمه: دود کاه آدم را کور میکند.
سامان سنوندی
سامان سنوندی، سامانلیق سنون دگیل – ترجمه: کاه از آن توست اما کاهدان که از آن تو نیست. مراد آنکه چرا در خوردن اینقدر اصراف میکنی؟
سئچه سئچه
سئچه سئچه دوشدی سئچیملیغا – مراد آنکه از فرط بلاتکلیفی نمیداند چه کند. توضیح: سئچیملیق به معنی انبار هیمه است. مراد از مثل ذم مو شکافی و مشکل پسندی است.
سحر سسی چیخار
سحر سسی چیخار – ترجمه: صدایش فردا صبح در میاید. توضیح: دزدی از تاریکی شب استفاده کرده پاشنه دری را سوهان میزد. عابری از وی پرسید به چه چیز مشغول هستی؟ دزد گفت سورنا میزنم. عابر مجددا سوال کرد: پس چرا صدایش در نمیاید؟ دزد جواب داد: صدایش فردا صبح در میاید.
سحر گونئیی
سحر گونیینن قیزمیین آخشام گونیینن ده قیزماز – ترجمه: کسی که با آفتاب صبح گرم نشود با آفتاب عصر هم گرم نمیشود.
سدر و کافوری مفته گؤرسه
سدر و کافوری مفته گؤرسه اوزانار ئوله ر – ترجمه: اگر ببیند سدر و کافور مجانی است پاهایش را دراز کرده هوس مردن کند.
سرباز نه بیلیر
سرباز نه بیلور که هیوا کالدور – نظیر: خر چه داند لذت قند و نبات.
سرچه دن قورخان
سرچه (سئرچه) دن قورخان داری اکمه سین – ن: قووتدان قورخان…
عاشقین (آشیغین) سؤزی
عاشقین (آشیغین) سؤزی قورتولاندا نیلیم نیلیم چالار – نظیر: به داد تو رسیده ای دل ای دل (ایرج میرزا).
عاشیقه بغداد
عاشقه بغداد اوزاق دگیل – برای عاشق بغداد هم دور نیست.
عثمانلی، قیزیلباش
عثمانلی وقتی کوله دور، قیزیل باش وقتی شاطر – نظیر: نان را به مظنه روز میخورد. در ضمن نگاه کنید به:اوروس گلنده ماتیشقادور، عثمانلی گلنده جوجوق.
عقللیسی هانسی دی
عقللیسی هانسی دی، قاباقدا گئدن زنجیرلی – ترجمه: بین اینها باعقلش همانی است که در جلو میرود و زنجیر دارد (یعنی همه شان بی عقلند).
علی سی دلی، ولی سی دلی
علی سی دلی، ولی سی دلی، بو قیریلمیشین هاممیسی دلی! – مراد آنکه اینجا همه دیوانه شده اند!
عمی (عمو) عمی دییرم که…
عمی (عمو) عمی دییرم که منه قوش توتاسان – عموجانت میخوانم که برایم مرغ بگیری.
عوض عوض
عوض عوض اولدی – این با آن در.
طاسیم دامدان دوشوب
طاسیم دامدان دوشوب، جینگیلتیسین عالم ائشیدیب. نظیر: کوس رسوائی ما بر سر بازار زدند.
طالعون قوزدا سینا
طالعون قوزدا سینا، اوغولدا قیزدا سینا. ترجمه: بختت را در گردو آزمایش کن، در فرند پسر و دختر آزمایش کن.
طاووس هر یانه باخار
طاووس هر یانه باخار فرحلنر، ایاغینا باخار غصه لنر. نظیر: طاوس را به نقش و نگاری که هست خلق – تحسین کنند و او خجل از دست و پای خویش.
طمعی
طاماحی (طمعی) مرتضی علی نین کرمیندن چوخدی – ترجمه: طمعش ار کرم مرتضی علی بیشتر است!
طشت باشی
طشت باشی آغ بخت اولور (ختائی) – مراد آنکه اگر بخواهند دشتمالی را در طشت بشویند از هر سو البسه سفید شروع به باریدن میکند.
طمعکارین سققلی
طمعکارین سقالی مفلسین ماتحتینده اولار – ترجمه: ریش طمعکار در ماتحت مفلس است.
طرلان
طرلان سار یئری وئرمز – ترجمه: کار باز از سار نیاید. نظیر: کاری که چشم میکند ابرو نمیکند.
تویدا
طویدا دونون تانیدون؟ – ترجمه: در جشن قبایت را شناختی؟
طلبه نین ائوی
طلبه نین ائوی او وقت ییخیلار کی، ایکی یئره وعده سی اولا – طلبه زمانی بدبخت میشود که به دو خانه وعده داشته باشد.
طویدا (توی دا) کیسه
طویدا (توی دا) کیسه نین باشین سووزی باغیله باغلاللار – ترجمه: در عروسی سر کیسه را با بند سبزی (تره) می بندند. مراد آنکه در عروسی سر کیسه را باید شل کرد.
طویدان صورا
طویدان صورا حنانی ماتحته یاخاللار – ترجمه: بعد از عروسی حنا را به ماتحت بندند. نظیر: قبای بعد از عید گل منار را خوب است.
صابون قره پالاز آغارتماز
صابون قره پالاز آغارتماز. ترجمه: گلیم سیاه را صابون نمیتواند سفید کند.
صاحبینه نه گون آغلادی
صاحبینه نه گون آغلادی که منه نه گون آغلییه. نظیر: مال مرده، عقب مرده.
صاحبخانه کئفلننده
صاحبخانه کئفلننده قوورما کوپی گلر ائوین آراسینا. ترجمه: صاحبخانه که مست کرد خُم قورمه وسط اطاق میاید.
سققلووه توپوره جاغیمیش
صاقالیوا توپوره جاغیمیش آغزووا دوشوب! – ترجمه: میخواسته به ریشت تف کند، به دهانت افتاده! ماخوذ از داستان معروف.
سققلووی اوشاغ الینه ورمه
صاقالووی اوشاق موشاق الینه وئرمه! – نظیر: عنان را به کهتر نباید سپرد.
سققلیم چیخاناجان
صاقالیم چیخینجا جانیم چیخدی، دونن بیر قیز منه عمی دییب – نظیر: پیری است و هزار عیب!
سققلیم یوخدی
صاقالیم یوخدی، سؤزوم اوتمور – چون ریش ندارم حرفم بی اثر است.
صبر ائلییه ن
صبر ائلییه ن مراده یئتر – ترجمه: صبر کن به مرادت میرسی.
صبر، صبر، آخری بیر سینیخ قبر
صبر، صبر، آخری بیر سینیق قبر – ترجمه: صبر آخرش قبری است آنهم شکسته و ریخته. نظیر: مگر من صبر ایوب دارم؟