امثال و لغات ترکی آذری ایران

داغ ساتیب باغ آلیپ – نطیر: کوه داده و باغ خریده.

داغ گره ک ییخیلا دره دولا – ترجمه: باید کوه فرو ریزد تا دره پر شود.

دالیسینا دییر پف، اییون گلیر مننن گلمه! = مراد آنکه فلانی خیلی متفرعن است.

داما داما گؤل اولار – ترجمه و نظیر: قطره قطره جمع شود وانگهی دریا شود.

داما داما گؤل اولار، دادا دادا هئچ – ترجمه: قطره قطره دریا شود اما اگر مرتبا مزه چیزی را بچشی تمام میشود.

دامارا باخاللار، قان آلاللار -ترجمه: به نسبت گشادى رگ خون ميگيرند.

دام اولمادون ائشيك اول بارى – شخصى كه پس از باريدن باران سقف اطاقش چكه ميكرد رو به اطاقش گفت: خانه و بام كه نشدى، حداقل بيرون شو.

دام ديوارين قولاغى وار – نظير: ديوار گوش دارد.

دامنان داما گزه ن كوپگين بئلى سينار – سگى كه از بامى به بامى ميرود بالخره ميافتد و كمرش ميشكند.

دانيشماق گوموشدن اولسا، دانيشماماق قيزيلداندير – ترجمه: اگر سخن از سيم باشد خموشى طلاست.

دانيشيقلى آش دادلى اولار (مراغى) – ترجمه: آش طى شده مزه ميدهد.

دانيشيقلى سؤز داغلارى آشار – سخن مورد توافق از کوه ها هم عبور میکند.

دانقير نه كه مانقير – ترجمه: سيم سهل است كه پشيز نيز ندارم.

دووشان نه قدر ياتار او قدر چاپار – خرگوش هر قدر بخوابد همانقدر ميدود.

دوشانى يئرلى ايتينن اوولاماق گره ك- نظير: شغال بيشه مازندران را / نگيرد جز سگ مازندرانى.

دايانان آپارار- ترجمه: ثبات قدم برنده ميشود.

دايى اينن داغا گئت، عمى اينن باغا گئت – با دایی ات برو به کوه، با عمویت به باغ

درد باتمانينان گلر مثقالينان چيخار – ترجمه: درد من به من ميايد و مثقال به مثقال ميرود.

درد بير اولسا چكماغا نه وار – درد اگر يكى بود كه تحملش آسان ميبود.

درد بير دگيل، ايكى دگيل – درد یکی دو تا كه نيست. نظير: مرده آنقدر فزون است كفن نتوان كرد.

درد چوخدی، ائشيده ن يوخدی – درد افزون است ولى گوش شنوا نيست.

درد چوخ، همدرد يوخ – درد بسيار است و همدردى نيست.

درگاه قاپی سی آچیق اولاندا ایتین یوخوسی گلر – نظیر: گر گدا کاهل بود تقصیر صاحبخانه چیست!

دروازه قاپی سینی باغلاماق اولار خلقین آغزینی باغلاماق اولماز – ترجمه و نظیر: دروازه شهر میتوان بست / نتوان دهن مخالفان بست.

درویشه بیر زاد وئرمیسن، کشکولونی نیه سیندیریرسان؟ – نظیر: باری چو عسل نمیدهی، نیش مزن!

درویشین فکری نه اولسا ذکری ده او اولار – ترجمه: فکر درویش هرچه باشد ذکرش نیز همان است.

درویشه دئدیلر بساطینی ییغیشدیر، الین قویدی آغزینا – ترجمه: به درویش گفتند بساطت را جمع کن، دستش را گذاشت در دهانش.

دریاداکی بالیق ساتیلماز – ترجمه: ماهی دریا را نمیتوان فروخت.

دریا درین مزاجی سیلابینن پوزولماز – (اوز چؤندریب گئدنده زنجیر اینن دایانماز.) – دریا عمیق است و مزاجش با یک سیلاب گلآلود نمیشود (هرگاه رویش را برگردانه عقب برود،؟نمیتوان ان را با زنجیر نگهداشت.)

دریایا بیر داش سال یا بیر قیه – ترجمه: به دریا یا یک سنگ بیانداز و یا یک صخره.

دشمندن دوستلوق اومماق، اوتونان پامبوغی بیر یئره ییغماق – توقع دوستی از دشمن بمثابه آشتی پنبه و آتش است.

دشمن سنی داشینان، سن دشمنی آشینان (مراغی) – دشمن تو را سنگ و‌تو او را با آش (استقبال میکنی).

دعا ائله الف بی (الفبا) اولسون، ملا ئولمکدن نه چیخار – (خطاب پدر به طفلش که دعا میکرد آخوند مکتب بمیرد): دعا کن مسئله الفبا بمیرد (حل شود،) ازمردن ملا فایده ای حاصل نخواهد شد.

دعانی بیز ائله میشوق، باغیش قره داغا یاغیب! – نظیر: تو کندی جوی و آبش دیگری برد.