امثال و لغات ترکی آذری ایران

دعوا چون (ايچون) قاضى، قاضى چون (ايچون) الله – حَكم دعوا قاضى است، حَكم قاضى خداست.

دعوا داغارجيق اوسته دير – دعوا سر لحاف ملاست.

دعوا چاناغيدور (و يا داغارجيغيدور) – نظير: پيراهن عثمان است. خون سياوش است.

دعوادا حلوا پايلامازلار – در زمان دعوا حلوا پخش نميكنند. نظير: دعوا اشگنك دارد / سر شكستنك دارد.

دعوا گونونده شير گره ك دالدالانماسين – روز دعوا شير باىد ترديد نكند.

دگمه دوشردير – نظير: زود رنج است.

دگمه منه، دگمييم سنه! – نظير: نى زما و نى ز تو رودم مزن.

دگنك دلى نين، سوپورگه گلينين – چماق ديوانه را است و جاروب عروس را.

دگيرمانچى دان آجيق ائليين چووالين بوش آپارار – هركه از آسيابان قهر كند جوالش را خالى ميبرد.

دگيرمانا گئتسه اصفهان خبرى گتيره ر – هر وقت به آسياب ميرود خبر از اصفهان مياورد.

دگيرمانين يئرينه باخ ايكى گونون ارينه – مراد آنكه مرد دو زنه مانند پر آسيا مدام در تلاش است.

دگيرمانين خوراكين يئتيرمه سن داش داشى سورتر – اگر خوراك آسيا را نرسانى سنگ ها همديگر را ميسايد.

دگيرمانين داغارجيغى توربا، داغارجيقدير – زينت آسياب تةبره و انبان است.

دلاك دلاكين باشين قيرخاندا پول آلماز – سلمانى كه سر سلمانى ديگر را بتراشد پول نميگيرد.

دلاكليغين بيزيم كچل باشيميزدا ئورگشير – دلاكى را در سر كچل ما ياد ميگيرد.

دل له زندن (دلاله زن) جيب كسن اسكيك اولماز – نظير: از بيشه شغال كم نيست.

دلى اوتانماز قوهومى (قومى) اوتانار – ديوانه خجالت نميكشد اقوامش خجالت ميكشند.

دلى ئوز گوجون بولمز – ديوانه به زور خود واقف نيست.

دلى ائلسيز، ائل دلي سيز اولماز – ديوانه بدون مردم، مردم بدون ديوانه نباشد.

دلى جريمه وئره ر، عقللى رشوه – ديوانه جريمه دهد، عاقل رشوه.

دلى چؤره كچيدن چؤره ك قاپاندا بقال باشينا ويرار -وقتيكه ديوانه از نانوا نان ميربايد بقال بر سرش ميزند.

دلى دلينى گؤرنده چماغينى گيزلده ر – ديوانه چو ديوانه ببيند چماقش را پنهان كند.

دلی دگیل دولودور – دیوانه نیست (کله اش) پراست.

دلی دئمیش ابله اینانمیش – دیوانه گفته و ابله بتاور کرده.

دلی قیرمیزینی سئور، گیج ساری نی – دیوانه از رنگ قرمز خوشش آید، گیج از زرد.

دلی قیز دلی گلین اولار، دلی گلین دلی قاری – دختر دیوانه عروس دیوانه شود و عروس دیوانه پیرزن دیوانه.

دلی دن دوغری خبر – نظیر: خبر راست را باید از آدم دیوانه شنید.

دلی دن عقل اومماق اولماز – از دیوانه توقع عقل نشاید.

دلی دن عقللی سی اولماز – کسی علقل تر از دیوانه نیست.

دلیلیگینن وئردوغووی بیلیجیلیگینن آلگیلن – آنچه را که از روی دیوانگی داده ای با عقل پس بگیر.

دلی نین نه تویی اولسون نه یاسی – مراد آنکه بعضی ها خواه در عروسی و خواه در عزا پاک شورش را در میاورند.

دلییه بال گیجه حلوا نیلسین – دیوانه را عسل و گیج را حلوا چه کارگر افتد.

دلییه قلم یوخدور – دیوانه مرفوع القلم است.

دلییه هر گون بایرامدیر – دیوانه را هر روز عید است.

دلییه یئل وئر الینه بئل وئر – نظیر: دیدانه را هوئی بس است.

دليك مينجيق يئرده قالماز – مراد آنكه هر چيز مشترى خود را مييابد.

دليل بوندان جانلى؟ – دليلى از اين بهتر؟

دليك مينجيق يئرده قالماز، دلی قیز ائوده قالماز – مراد آنكه هر چيز مشترى خود را مييابد.

دليل بوندان جانلى؟ – دليلى از اين بهتر؟

دم دمى، غم غمى – مراد آنكه شادى شادى آرد و غم غم.

دميرچيده پيچاق تاپيلماز – در دكان آهنگر چاقو يافت نشود.

دمير قاپينين دا تخته قاپى يا ايشى دوشر – در آهنى هم ممكن است محتاج در چوبى شود.

دميرين گئدير يا كؤمورون؟ – آهنت از دست ميرود يا ذغالت؟

دميرى كوره دن دمير چيخاردار – آهن را از كوره آهن در آورد.

دنيا بير پنجره دير هر گلن باخار گئدر – سو گلر آخار گئدر وريانين ييخار گئدر.