امثال و لغات ترکی آذری ایران

اوجوز اتین شورباسی اولماز – از گوشت ارزان شوربای خوب نشود. نظیر: کبوتر سناری یاهو نمیخواند.

اوجاقدان کول اسکیک اولماز – اجاق بی خاکستر نباشد.

بس نییه ائشّکده ن دانیشمیرسوز؟ – پس چرا از خر صحبت نمیکنید؟ توضیح: پسری که اول شب وارد خانه شد دید که پدر و مادرش مشغول صحبت اند. گوش خواباند و شنید که پدرش میگوید: «ای زن، پسره دیگر بزرگ شده باید برایش زن گرفت. من نقشه کشیده ام که الاغ را بفروشیم و عروسی وی را راه بیاندازیم.» چند روزی گذشت و چون پسر دید دیگر خبری نشد یک شب که سه نفری نشسته بودند بی مقدمه گفت: «پس چرا دریگر درباره الاغ صحبت نمیکنید؟»

eşşäkdän danışmax

تارینی چاغیر، تازی نی بوراخ – خدارا بخوان و تازی را رها کن.

تاری نی گؤرمییبلر، عقلینن تانیللار – خداوند را ندیده اند، او را با عقل خود میشناسند.

تازا (تازه) چیخان دایاقلار، چولونا گؤره اویناقلار.

تازا دلاک گلیب کاکلی یاندان قویور – بتازگی یک سلمانی آمده که کاکل را یک وری میگذارد!

تازادان بسم الله – همه چیز از نو!

تالانچیسان، گئت «ورگزین» گدیگینه – اگر حرامی هستی برو به گردنه «ورگزین» (گردنه ای در آذربایجان غربی).

تای باشیدیر – گل سر سبد است (به شوخی و استهزا در مورد افراد میگویند).

تای توشووی باب ائله، گؤره ن دئسین هابئله – نظیر: همنشین و همدم دانا گزین.

تای تومان تای تومانا دییه ر تای تومان. نظیر:دیگ به دیگ میگوید رویت سیاه. ویا: دنیا ببین چه فنده، کور به کچل میخنده!

تا یوک اگمه سه داش غربته دوشمز – تا بار کج نشود سنگ به غربت نیافتد.

تبریزین پایی قیشدی، قیشی قمیشدی – سهم تبریز زمستان است و زمستان تبریز هم آزار دهنده است.

تحصیل کمالات کم آلاتیلن اولماز / تحصیل کمالاته کمالات گره کدیر.

ترپنمه جوجه لرون داغیلی – حرکت نکن که برکتش میرود!

ترش الچه (آلوچه) دی، گؤره نین آغزی سولانیر، ییه نین دیشی قاماشیر –

تره لی چالیر، توربالی اوینور – نظیر: جنگل مولاست. سگ صاحبش را نمیشناسد. کی به کیه!

ترکمن آتیدیر، هم آخوردان ییه ر هم توربادان – مثل اسب ترکمنی هم از آخور مبخورد و هم از توبره.

تره ییه ن ده یازا چیخار کره ییه ن ده – تره خور (سبزی خور) هم به بهار میرشد کره خور هم. نظیر: چه جقه شاهی و چه کلاه درویشی هر دو آخرش یکی است. شب سمور گذشت و لب تنور گذشت.

تزه ک دره ن اللری ایپک گؤردی دولاشدی – نظیر: از هول هلیم افتاد توی دیگ.

تعارف تعارفدان قالخار – تعارف تعارف آورد.

تفنگین دولوسوندان بیر نفر قورخار بوشوندان ایکی نفر – از تفنگ پر یک نفر ترسد از تفنگ خالی دو نفر.

تک الدن سس چیخماز – یک دست صدا ندارد.

تکلیق اللها یاراشیر – تنهائی فقط خدا را زیبد.

تکه دوستی دوست اولماز – دوست غذا دوست (حقیقی) نیست.

تکه قارین دویورماز، محبت آرتیرار – یک لقمه غذا شکم سیر نمیکند اما باعث محبت میشود.

تکه نی قیترمزلر – لقمه (تعارف شده) را بر نمیگردانند. نظیر: رد احسان نباید کرد.

تله سن پشمانلیق چکر – عجله سبب پشیمانی است.

تنبله ایش دیه، نصیحت ائشیت – به تنبل کاری رجوع کنی نصیحت میشنوی.

تنبله دئدیلر قاپی نی ئورت دئدی یئل اسر، ئورتر – به تنبل گفتند در را ببند گفت باد که آمد میبندد.

تنبللیقدان اشّگه دایی دییر – از فرط تنبلی به خر دائی میگوید. نظیر: از درد لاعلاجی / خر را گوید خانباجی.

تند گئدن تئز یورولار – کسی کو زود راند زود ماند (نظامی). نظیر: تب تند زود عرق میاورد.

برای کلمه «ائله» (چنان، آنچنان) میتوانید به طرز املای «ایله» هم نگاه کنید. این دو املای کلمه قابل تعویض هستند. در گذشته بیشتر بجای همزه اغلب «ی» مینوشتند.)

آبرونی ییب حیانی دا اوستوندن ایچیب – نظیر: آب دردیده ندارد. دست و رو را بآب مرده شو خانه شسته.

اوغرودان اوغرییه حلالدیر – از دزد به دزد حلال است. نظیر: ربودن مال از دزد دزدی نیست.

اوشاق ییخیلا ییخیلا بؤیور – بچه افتان و خیزان بزرگ میشود.

اوشاق ائشیگه گئتمیر دایانی اماله ائلیرلر – بچه مستراح نمیرود دایه را اماله میکنند. نظیر: حکیم باشی را دراز کنید.