امثال و لغات ترکی آذری ایران

صنعت قیزیل اوزوکدور – نظیر: حرفه مرد زینت مرد است.

صنعته کج باخان آج قالار – نظیر: ز پیشه بخور، همیشه بخور.

صوفی سوغان یئمز، گؤرسه قابوغون دا قویماز – ترجمه: صوفی پیاز نمیخورد ولی وقتی پیاز را دید حتی به پوستش هم رحم نمیکند. نظیر: آب نمیبیند و گرنه شناگر قابلی است.

صون بئشیکدور – نظیر: ته تغاری است.

ذره جه عشقی اولانین دریاجا تابی گره ک – کسی که ذره ای عشق به دل دارد باید تحملی باندازه دریا داشته باشد.

ذغالی ایسلادیب. ترجمه: ذغال را خیسانده.

ذوقسوز طاعت بارسیز آغاجدی. ترجمه: عبادت بی خضوع درخت بی بر است.

ديوار بنادان قائم اولار – دیوار بر زیر بنا قائم است.

گئجه نین ایشی سحره تاپیلمیش اولار – کاری که شب انجام گیرد صبح روز باز یافته است (یعنی در جیبت میماند).

گئچه ن خرمنلری سوورما – خرمن های پارینه را باد مده. نظیر: دفتر های کهنه را باز نکن.

گئچه ن گونه گون چاتماز – نظیر: عقربه زمان باز نگردد.

کوسه نین پایین ییه للر – هرکه قهر کند سهمش را میخورند. نظیر: هر کس خواب است حصه اش در آب است.

کوسا (کوسه) گئتدی سققل گتیره، بوغونو دا اوسته قویدی گلدی – کوسه عقب ریش رفت، سبیلش را هم روی آن گذاشت و برگشت.نظیر: بیچاره خر آرزوی دم کرد / نا یافته دم دو گوش گم کرد.

کیش دییرسن گئتمیر، ویریرسان قیچی سینیر – نظیر: کبوتر حرم است.

کیشی اولان توپوردوغون یالاماز – نظیر: مرد سرش میرود، قولش نمیرود.

ضحین داماری آچیلیب. نظیر: دل توی دلش بند نمیشود، ریسه میره (میرود).

ضرابخانا آچمامیشام. ترجمه: ضرابخانه باز نکرده ام. نظیر: من مگر جاجی امین الضربم؟

ضرر آجی اولار. ترجمه: ضرر تلخ است.

شیطان آتینا مینیب – ترجمه و نشیر: بر خر شیطان سوار شده. مرغ یک پا دارد.

شیطان ئولمییب – ترجمه: شیطان نمرده است. مراد آنکه تمام کم نیست.

شیطان باشقا، جن باشقا – ترجمه: شیطان سواست و جن سوا.

شیطان فعله سیدیر – نظیر حمال بی مزد است.

شیطانینان داری اکمیشوق – با شیطان ارزن کاشته ایم. مراد آنکه با آدم نا اهلی وارد یک شرکت شده ایم.

تویدان (توی- طوی) صونرا ناغارا (نقاره) – ترجمه: نقاره بعد از عروسی. نظیر: نوشداروی بعد از مرگ سهراب

توی دییبلر که آدامین باغری چاتداماسین – ترجمه: نام عروسی را جشن گذاشتند تا مبادا زهر آدم چاک شود. ن: طویدا کیسه نین…

توی گئجه سی گلین ائوده قالماز، یاس گئجه سی ئولی یئرده – ترجمه: شب زفاف عروس در خانه (پدری) نماند و شب عزا میت بر روی زمین نماند.

تویومدا اوینامیسان؟ یاسیمدا آغلامیسان؟ دوستلوغون نه بابتدن دیر؟ – ترجمه: در عروسی ام رقصیده ای؟ در عزایم گریه کرده ای؟ دوستی ما از کجاست؟

طویونان دیبینده ن یوخدی، دییر آت یهرله – نظیر: خواجه در فکر نقش ایوان است / خانه از پای بند ویران است.

زحمت سیز بال ییلمز. نظیر: بی رنج گنج میسر نمیشود.

زر قدرین زرگر بیلر. ترجمه و نظایر: قدر زر زرگر شناسد قدر گوهر گوهری. علی را قدر پیغمبر شناسد.

زری ده وار، زورو دا. ترجمه: هم زر دارد هم زور. مراد آنکه بموقع تشویق میکند و بموقع تنبیه و توبیخ.

زمانییه اویماق گره ک. نظیر: زمانه با تو نسازد تو با زمانه بساز.

زمستان چکمیین بلبل بهارین قدرینی بیلمز – محبت بیر بلا شئی دیر گرفتار اولمییان بیلمز. نظیر: دو دوست قدر شناسند حق صحبت را – که مدتی ببریدند و باز پیوستند.

خوروز باننامینده سحر اولماز؟ – خروس نخواند صبح نمیشود؟