امثال و لغات ترکی آذری ایران

چوخ دوغری وار که یالان اوندان یی دور

چوخ دوغری وار که یالان اوندان یی دور – بسا حرف راست که دروغ از آن بهتر است. نظیر: دروغ مصلحت آمیز به از راست فتنه انگیز.

چوخ دا گوونمه

چوخ دا گوونمه تختووه، شاهدان گدالیق یاخشیدور – این قدر هم به تاج و تخت خود مبال، از شاه گدائی مطلوب است.

چوخ زیرک لیخ

چوخ زیرک لیق جوانمرگلیک گتیره ر – زرنگی بیش از حد باعث جوانمرگی میشود.

چوخ سؤز قرانه یاراشار

چوخ سؤز قرانه یاراشار (نق) – حرف زیاد برازنده قران است.

چوخ قویونی اولان

چوخ قویونی اولانین چوخ دا قوزوسی اولار (مراغی) – هر کس که میش فراوان دارد بره فراوان هم دارد.

چوخ گزه ن

چوخ گزه ن چوخ بیله ر – هر که زیاد سیاحت کند زیاد میداند.

چوخلار چکه ر عاشیقلیخ حسرتینی

چوخلار چکه ر عاشیقلیق حسرتینی، اما سازین باشینا قیل دولاندیری – خیلی ها حسرت «عاشیق» (خواننده و نوازنده دوره گرد) شدن را میکشند اما فقط سر ساز تار پیچیدن را بلدند.

چوخلوخ پوخلوخدی

چوخلوق پوخلوقدور – کثرت خالی از خطر نیست (و یا: کثرت خطر دارد). جریده رو که گذرگاه عافیت تنگ است.

چوخ وئر

چوخ وئر آز یالوار – بیش ده تا کمتر عجز و لابه کنی.

چوخ یاخچی اوینور

چوخ یاخشی اوینور، چؤکور ده (ویا: اوتورور دورور دا) – بد رقصیدنش بجاب خود، ضمن رقص زانو هم میزند (و یا: مینشیند و میخیزد هم!)

چوخ یاشایان

چوخ یاشایان جوخ بیلمز، چوخ گزه ن چوخ بیلر – کسی که زیاد عمر کند زیاد نداند، کسی که زیاد بگردد زیاد داند.

چؤلمک دیغیررانار

چؤلمک دیغیررانار دوواغین تاپار – نظیر: کبوتر با کبوتر باز با باز، کند همجنس با همجنس پرواز.

آتا چاتاناجان

آتا چاتاناجان اششه یه مین! – تا زمانیکه به اسب دسترسی نیافته ای سوارخر شو!

جان بیر قالب

جان بیر قالبدیرلر – نظیر: دو مغز در یک پوستند.

جابرین گئچیسیندن گئچدی – ترجمه: این دیگر از بزغاله جابر هم گذشت. مراد آنکه خیلی پر برکت است. توضیح: در احادیث وارد است که روزی جابر بزغاله ای ذبح کرده حضرت رسول اکرم را با جمعی از صحابه به ناهار دعوت میکند. موقع تشریف آوردن آن حضرت هر کس را در راه ملاقات میفرمایند همراه خویش میسازند و در نتیجه وقتی که مهمانان در خانه جابر دور هم مینشینند از کثرت آنان و قلت مطبوخ تشویش خاطری به جابر دست میدهد ولی از اعجاز نبوی همه حضار با نان موجود و آن یک راس بزغاله سیر میشوند.

جالاسان گونی گونه

جالاسان گونی گونه، گئچن گونه چاتماز – ترجمه: اگر همه روزهای رفته را جمع کنی روز گذشته بدست نیاید. نظیر: آب رفته به جوی باز نگردد.

جاندیر، بادمجان دیی

جاندیر، بادمجان دگیل – ترجمه: جان است، بادمجان نیست. نظیر: کار دل است کار خشت و گل نیست.

جان سنون

جان سنون، جهنم تاری نین! – ترجمه: جان از تو جهنم از خدا. نظیر: هر چه خواهی بکن مرا چه غم است.

جانی جانان یولوندا

جانی جانان یولوندا دییه ن چوخ اولار، قییان آز – ترجمه: خیلی ها جانشان را در ره جانان وعده دهند ولی موقع عمل کوتاه آیند و مضایقه کنند.

جاهلده سؤز اگلنمه ز

جاهلده سؤز اگلنمه ز، گنبزده قوز – ترجمه: در دل نادان حرف ننشیند و بر گنبد گردو. نظیر: تربیت نا اهل را چون گِرد کان بر گنبد است.

جاندان قونشی پایی

جاندان قونشی پایی اولماز – ترجمه: همسایه شریک جان همسایه نیست.

جدا جواله سیغیشماز

جدا جواله سیغیشماز – ترجمه: نیزه در جوال نمیگنجد.

جدانی اوغورلییان

جدانی اوغورلییان یئرین ائله ر – ترجمه: کسی که نیزه را میدزدد راه جابجا کردنش را هم میداند. نظیر: هرکه منار میدزدد اول چاه میکند.

جدّ قانلیسی

جدّ قانلیسی دیلار – منظور: باهم پدر کشتگی دارند.

جیندالاریندان جن اولکور

جندالاریندان جن اولکور – ترجمه: از پارگیهای لباسش جن رم میکند. نظیر: هر چه در قران کاف است در قبای او شکاف است.

جنه بؤرک تیکر

جنه بؤرک تیکر شیطانا پاپیش – جن را کلاه دوزد و شیطان را پاپوش. نظیر: به شیطان درس میدهد.

جنه دمیر گؤرستدیلر

جنه دمیر گؤرستدیلر – ترجمه: به جن آهن نشان دادند. نظیر جن و بسم الله.

جواهر جیندا آراسیندا

جواهر جنده آراسیندا اولار- ترجمه: جواهر را به کهنه پیچند. نظیر: گنج در ویرانه است.

جومرد دارلیغا دوشمه سین

جومرد دارلیغا دوشمه سین، نامرد مال ییه سی اولماسین – نه جوانمرد به تنگدستی افتد و نه نامرد به نوائی برسد.جهاندا یار اول یاد اولما – ترجمه: تا میتوانی یار باش بیگانه مباش. نظیر: یار شاطر باش نه بار خاطر.